Αυτοί που δεν είδαν το ξημέρωμα της απελευθέρωσης

 Αλεξάντερ Μάγκνους, πλοίαρχος, ναυτικός Διοικητής Δυτ. Ελλάδος. Ως ανώτερος αξιωματικός Πατρών διέταξε τον απαγχονισμό των πατριωτών στα Ψηλαλώνια Πατρών στις 9 Μαΐου 1944.

 

Χρονικό των μαχών και της απελευθέρωσης της Πάτρας από τις 2 έως τις 4 Οκτωβρίου 1944

Κατά τις μάχες από 2 έως 4-10-44 για την απελευθέρωση - εκ μέρους του ΙΙ τάγματος 12ου Συντ.  ΕΛΑΣ και της Ταξιαρχίας των Βρετανών - της  Πάτρας από τους Γερμανούς, σε τριάντα ένα ανέρχονται οι φονευθέντες Έλληνες, εκ των οποίων οι είκοσι εννέα είναι άμαχοι κάτοικοι των Πατρών και οι δύο μαχητές του 12ου Συντάγματος.

Από ημερών πριν την έναρξη των μαχών κλιμάκιο της VIII Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ βρίσκεται στο χωριό Σούλι. Παραμονές το κλιμάκιο εγκαθίσταται στην Οβρυά, ενώ η Διοίκηση του ΙΙ Τάγματος πιάνει το Γηροκομειό και ο ΙΙ Λόχος καταλαμβάνει τα υψώματα πάνω από τα Συχαινά.

Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ είναι το ΙΙ Τάγμα, οι δυο Ομάδες Κρούσεις, ο Λόχος Διοίκησης και η Ε.Π. (αντάρτικη Αστυνομία), σύνολο 850 μαχητών. Το υπόλοιπο  12^ο Σύνταγμα είναι αγκιστρωμένο σε μάχες εναντίον των Ταγματασφαλιτών του Παπαδόγκωνα, στην Τρίπολη, ενώ η συνολική δύναμη των δύο ταξιαρχιών της ΙΙΙης Μεραρχίας, δύναμης 11 χιλ. ανταρτών, απασχολείται στην υπόλοιπη περιφέρεια Πελοποννήσου. Οι Βρετανοί ανέρχονται σε 200 μάχιμους, που κινούνται από το δρόμο Ιτεών προς Πάτρα. Οι Γερμανοί φθάνουν τους 400 μάχιμους, ενώ οι 1.800 Ταγματασφαλίτες τους έχουν παραδοθεί στους συμμάχους. Το αναρρωτήριο των ανταρτών έχει εγκατασταθεί στην Μέντζενα.

Το πρωί της 2-10-44, ξεκινούν οι μάχες, με κυκλωτικό σχέδιο. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Ελεύθερη Αχαΐα» που πληροφορείται από τους επικεφαλής των αποσπασμάτων κρούσης των δυνάμεων του ΕΛΑΣ Λάκη Αποστολόπουλο και Ανέστη Γαλανόπουλο:

«Η μάχη για την απελευθέρωση της βασανισμένης μας πόλης, μας λέγει ο συν. Λάκης Απoστολόπουλος άρχισε τη Δευτέρα (σ.σ.: 2 Οκτωβρίου) το πρωί. Όπως είναι γνωστό την προηγούμενη νύχτα, οι ταγματαλήτες εγκατέλειψαν την πόλη, παραδόθηκαν στα συμμαχικά τμήματα, αφοπλίστηκαν και κλείστηκαν στο στρατόπεδο, σαν αιχμάλωτοι πολέμου.

Το πρωί της Δευτέρας 120 αντάρτες, από τους πιο μαχητικούς και γενναίους μπήκαν στην πόλη και κατέλαβαν τη γραμμή από Αγία Τριάδα, Αγία Φωτεινή, Μαρούδα, και τέρμα οδού Παντοκράτορος. Επί της οδού Καλαβρύτων προς Μαρούδα, κινήθηκαν και συμμαχικά τμήματα και κατέλαβαν θέσεις στο πλευρό των ανταρτών μας.

Σε λίγο κατόπιν διαταγής, τα τμήματά μας προωθούνται προς τα εμπρός. Φθάνουμε εις την Ομόνοια οπότε και ερχόμαστε σε επαφή με τον αιφνιδιασμένο εχθρό. Μετά από πείσμονη μάχη, μας ειδοποιεί το αριστερό ότι κατελήφθη το Σκαγιοπούλειο. Είναι η πρώτη μεγάλη επιτυχία μας, που τη χρωστάμε στους ηρωικούς αητούς μας».

Το απόγευμα της Δευτέρας ο ΕΛΑΣ έχει προωθηθεί στη γραμμή Σχολεία Βουδ, οδός Νικήτα, Ομόνοια και η εκκλησία του Παντοκράτορα, όπου εκεί κοντά είναι οι φυλακές Μαργαρίτη. Απελευθερώνουν τους φυλακισμένους αγωνιστές, οι οποίοι αγκαλιάζουν τους αντάρτες  ελευθερωτές και τους φιλούν.

«Οι σκληρές μάχες αρχίζουν μετά τις 5 το απόγευμα. Οι Γερμανοί προβάλουν λυσσώδικη αντίσταση, χτυπάνε ασταμάτητα. Όμως, ο Ανθ/γός Ρήγας (σ.σ.: Ζήσης Χατζόπουλος) τους χτυπάει εύστοχα και θαρραλέα από τις ταράτσες των σχολείων Βουδ. Η αποφασιστική αυτή στάση του Ρήγα, αναγκάζει τους Γερμανούς να συμπτυχθούν από την οδό Παναχαϊκού.

Για να μετριάσουν δε την επιτυχία μας και να μην μας αφήσουν να προελάσουμε με γοργό ρυθμό, αρχίζουν καταιγιστικά πυρά πυροβολικού, όλμων, πολυβόλων και κάθε είδους αυτομάτων όπλων.

Οι βολές μας περιορίζονται. Πρέπει να κερδίσουμε τη μάχη της λευτεριάς της Πάτρας, χωρίς να καταστρέψουμε την πόλη. Για αυτό μετατοπίζουμε τις θέσεις μας στο σημείο αυτό. Τα μεσάνυχτα όμως καταλαμβάνουμε πάλι τις ίδιες θέσεις που είχαμε το απόγευμα. Στο μεταξύ ενισχυθήκαμε με 80 άνδρες της Εθνικής Πολιτοφυλακής και από μια μικρή ομάδα χωροφύλακες. Όλη τη νύχτα και το πρωί της επομένης, τα τμήματα μας με τολμηρές ανιχνεύσεις, κάνουν αναγνώριση στις θέσεις του εχθρού. Προετοιμαζόμαστε για τη γενική επίθεση».

Το αρχηγείο του ΕΛΑΣ, την επόμενη ημέρα 3-10-44, εγκαθίσταται στο κέντρο ’’Διάκος’’ στο Γηροκομειό και από εκεί κατευθύνει τις μάχες, ενώ το κλιμάκιο της VIII Ταξιαρχίας ΕΛΑΣ πιάνει το αρχοντικό του Δάρα,  διαγωνίως απέναντι από το σημερινό νεκροταφείο Εγλυκάδας([1]).

«Στο δεξιό, ομάδα του Ρήγα σκαρφαλώνει στο Κάστρο, και τοποθετεί τα αυτόματά της στο επάνω μέρος των σκαλιών Αγίου Νικολάου. Έτσι ελέγχεται μεγάλο μέρος της κάτου πόλης.

Παράλληλα, δεξιότερα, μικτά τμήματα από Άγγλους και Έλληνες, καταλαμβάνουν τον ασύρματο στο δασύλλιο. Αυτές είναι οι θέσεις μας ως τη νύχτα, οπότε η επίθεσή μας γίνεται σφοδρότερη.

Ενώ οι Γερμανοί βάλλουν ενάντιά μας, με καταιγιστικά πυρά όλων των όπλων και από όλα τα σημεία, σφοδρή συνδυασμένη επίθεση συμμαχικών ελαφρών μηχανοκίνητων μέσων και αντάρτικου πεζικού ανέτρεψε και εξουδετέρωσε την εστία αντίστασης της πλατείας Αγίου Γεωργίου.

Οι Γερμανοί δεν μπορούν πλέον να κρατήσουν άμυνα στην κάτω πόλη, γιατί την ελέγχουν τα αυτόματα όπλα μας. Όταν μάλιστα τοποθετήσαμε ένα οπλοπολυβόλο στο καμπαναριό της Παντάνασσας, η θέση των Γερμανών της παραλίας έγινε πιο επικίνδυνη. Στο μεταξύ ο εχθρός (σ.σ.: από το βράδυ της 3-10-44) έχει αρχίσει κανονική και συστηματική αποχώρηση με πλοιάρια.

Αργά τη νύχτα μικρή ενίσχυση αποτελούμενη από 70 άνδρες του λόχου διοίκησης VIII ταξιαρχίας και από την υποδειγματική ομάδα ΕΠΟΝ του 12ου Συν/τος, ρίχτηκε στη μάχη, στο αριστερό της παράταξης».

«Πραγματικά όλο το πρωί ρίχναμε παρενοχλητικές βολές και τις απογευματινές ώρες εκδηλώνεται η επίθεσή μας σ’ όλο το μήκος της παράταξης. Ομάδες μας περισφίγγουν τα Ψηλαλώνια και εξουδετερώνουν τις εστίες αντίστασης. Στο σημείο αυτό ο ηρωισμός των ανταρτών δεν περιγράφεται. Με ακράτητη αποφασιστικότητα σκαρφαλώνουν στις μάντρες του Ζενίθ και καταλαμβάνουν το αντικειμενικό τους σημείο.

Στην οδό Γερμανού ομάδες από αντάρτες και Άγγλους συμμάχους, μάχονται αδερφωμένοι και σε στενή συνεργασία. Οι Γερμανοί έχουν οχυρωθεί στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου και αμύνονται επίμονα». 

Οι μάχες τερματίζονται το ξημέρωμα προς την 4^η Οκτωβρίου 1944, ώρα 5 π.μ., όταν και οι τελευταίοι Γερμανοί υποχωρώντας επιβιβάστηκαν σε πλωτά μέσα που τους περίμεναν στην παραλία του Αγ. Ανδρέα Πατρών και στο Ρίο, απ’ όπου πέρασαν την Ιτέα, στις ακτές της Στερεάς Ελλάδας. Πίσω τους άφησαν 25 νεκρούς και ισάριθμους αιχμαλώτους.

Στις 6 το πρωί οι καμπάνες των εκκλησιών αγγέλλουν το χαρούμενο νέο. Είκοσι εννέα οικογένειες αμάχων πλήρωσαν φόρο θυσίας στον παραλογισμό του πολέμου που προκάλεσε ο ναζισμός. Από τις δυνάμεις των απελευθερωτών νεκροί είναι οι παρακάτω δυο: Ο ΕΛΑΣίτης λοχίας Γιώργος Ράμμος και ο ΕΠΟΝίτης «Ορέστης» Σπ. Βασιλακόπουλος[2].

Την ώρα που οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα, αφήνουν την τελευταία τους πνοή, στο κρεβάτι των σπιτιών τους που έχουν μεταφερθεί νωρίτερα βαριά τραυματισμένοι, ο 17χρονος εργάτης Βικτωράτος Αυγουστής και ο 50χρονος ζαχαροπλάστης Γιωτόπουλος Γιώργος, στις 6 π.μ. της 4-10-44. Είναι οι τελευταίοι νεκροί των μαχών του τριημέρου, αλλά όχι και οι έσχατοι. Πρώτοι νεκροί από τους αμάχους είναι ο 24χρονος χωροφύλακας Κωνστ. Σώρας και ο 14χρονος μαθητής Περικλής Παναγιωτόπουλος που υπέκυψαν στα τραύματά τους στις 9 το πρωί της 2-10-44.

Ο κατάλογος των ονομάτων που ακολουθεί είναι αποκαλυπτικός. Πρόκειται για στοιχεία που συνέλεξα μετά από πολύμηνη έρευνα στο Ληξιαρχείο του Δήμου Πατρέων, στο οποίο είναι καταχωρισμένοι οι θάνατοι. Φυσικά, δεν βρήκα και δεν θα μπορούσε να έχουν καταχωρηθεί και τα ονόματα των νεκρών Γερμανών. Αυτούς τους έφαγε η αφάνεια, η μοίρα των ηττημένων. Από την πλευρά των Βρετανών δεν υπήρξε νεκρός. 

 

ΝΕΚΡΟΙ ΜΑΧΗΤΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΟΝ

 1. Ράμμος Γεώργιος του Δημητρίου και της Παναγιώτας, από τα Στύλια Δωρίδος κάτοικος Αιγίου, ελαιοχρωματιστής, ετών 40, σύζυγος της Παναγιώτας Χριστοδουλοπούλου, από τους Πετσάκους Καλαβρύτων. Έπεσε στις 3-10-44, ώρα 10 π.μ., στην μάχη για την απελευθέρωση της Πάτρας, ως λοχίας του 12^ου Συντάγματος ΕΛΑΣ, βληθείς από γερμανικό βλήμα, στην διασταύρωση των οδών Γερμανού και Ηλείας.

2. Βασιλακόπουλος Σπύρος (Ορέστης), ΕΠΟΝίτης, ετών 18, από την Περιστέρα Αχαΐας, άγαμος, έπεσε στην παραλία του Αγ. Ανδρέα, κατά τη μάχη της Πάτρας την 3-10-44. Στην κηδεία του στο Μιντιλόγλι, συμμετείχαν όλοι οι ΕΠΟΝιτες των γύρω χωριών και κατέθεσαν πολλά στεφάνια. Μίλησαν οι αντιπρόσωποι 12ου Συντάγματος και των Οργανώσεων, ενώ ο πατέρας του αποχαιρετώντας το νεκρό γιό του είπε:

- Παιδί μου έτσι δοξασμένος και τιμημένος πού 'πεσες στο σημερινό μεγαλειώδη αγώνα μας θα ήθελα να πέσω κι εγώ! («Άξιος πατέρας, ήρωα γιου» σχολίασε η ΕΑΜίτικη εφημερίδα του βουνού, «Ελεύθερη Αχαΐα» που δημοσιεύει την είδηση του θανάτου, στο φύλλο 36, ανήμερα της απελευθέρωσης 4 Οκτώβρη).

 

ΝΕΚΡΟΙ ΑΜΑΧΟΙ ΣΤΙΣ 2 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944

1. Παναγιωτόπουλος Περικλής του Χρήστου και της Παγώνας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, μαθητής, ετών 14. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 9 π.μ., στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών, από τραύμα κοιλίας που προκλήθηκε εκ θραύσματος βλήματος όλμου.

2. Σώρας Κωνσταντίνος του Ιωάννη και της Χρυσάνθης, εκ Μοίρα Φαρρών Αχαΐας, κάτοικος Πατρών, χωροφύλακας, ετών 24, άγαμος. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 9 π.μ, φονευθείς υπό Γερμανών.

3. Βρης Δημήτριος του Γεωργίου και της Ειρήνης, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, τυπογράφος, ετών 42, σύζυγος Μαρίας Σακελλαροπούλου. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 3.30 μ.μ., στην οικία του, Καραϊσκάκη 14, όπου μετεφέρθη μετά από τραυματισμό δια πυροβόλου όπλου που υπέστη υπό των Γερμανών.

4. Βλάχος Νικόλαος του Θεοδώρου και της Βασιλικής, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, φοιτητής Ανωτ. Εμπορικής Σχολής, ετών 18, άγαμος. Εφονεύθη στις 2-10-44, ώρα 5 μ.μ., στην οικία του Γούναρη 116, εκ θραυσμάτων γερμανικού όλμου.

5. Ανδρούτσος Βασίλειος του Ανδρέα και της Αθηνάς, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, υπάλληλος ΣΠΑΠ – κλειδούχος, ετών 29, σύζυγος Ανδριάνας Παπαγεωργίου. Εφονεύθη στις 2-10-44, ώρα 5 μ.μ., εντός του Σταθμού ΣΠΑΠ Αγίου Ανδρέου, δια πυροβόλου όπλου υπό Γερμανού.

6. Τσιμεράκης Αλέξιος του Δημητρίου και της Μαρίας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, επιπλοποιός, ετών 56, σύζυγος Θεοδώρας Σταυροπούλου. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 5 μ.μ., στην οικία του, Δασυλλίου 40, όπου διεκομίσθη από θανάσιμο τραυματισμό υπό Γερμανών.

7. Στεφανίδης Γεώργιος του Νικολάου και της Ρεγγίνας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, υπάλληλος ΣΠΑΠ, ετών 41, άγαμος. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 5 μ.μ., στην οικία του, Δημ. Γούναρη 109,  όπου μετεφέρθη, τραυματισθείς εκ θραύσματος γερμανικού όλμου.

8. Ελευθεριάδης Ευθύμιος του Γρηγορίου και της Αικατερίνης, εξ Ινόης Μικράς Ασίας, κάτοικος Πατρών, βυρσοδέψης, ετών 24, άγαμος. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 5 μ.μ., φονευθείς κατά τας επιχειρήσεις μεταξύ συμμαχικών, «αγγλικών και γερμανικών στρατευμάτων»[[3]].

9. Χρήστου Αγγελική του Στεφάνου και της Μαρίας, εκ Δεσκοβίτιου  Αλβανίας, Ελληνίδα υπήκοος, κάτοικος Πατρών, οικοκυρά, ετών 76, σύζυγος Ναούμ Χρήστου. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 5.30 μ.μ., φονευθείσα υπό των Γερμανών κατά τας επιχειρήσεις.

10. Σταθάκης Άγγελος του Εμμανουήλ και της Δέσποινας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, σωφέρ, ετών 52, άγαμος. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 6.30 μ.μ. στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών όπου διεκομίσθη συνεπεία θανατηφόρου τραύματος εκ θραύσματος υπό γερμανικού όλμου.

11. Σαπαλίδης Σταύρος του Ισαάκ και της Βικτωρίας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, καφεπώλης, ετών 16, άγαμος. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 8 μ.μ., στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών, όπου διεκομίσθη, λόγω τραύματος κρανίου προκληθέντος δια πυροβόλου όπλου, παρά Γερμανού.

12. Τσάλτας Γεώργιος του Αναστασίου και της Πελαγίας, εκ του χωρίου Μοίραλι Αχαΐας, κάτοικος Πατρών, υπάλληλος, ετών 62, σύζυγος Βιργινίας Βαγενά. Κατέληξε στις 2-10-44, ώρα 9 μ.μ., στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών, από διαμπερές τραύμα κοιλίας εκ πυροβόλου όπλου, υπό Γερμανού.

13. Αποστολοπούλου Αγγελική του Παναγιώτου και της Ελένης, εξ Αχαΐας, κάτοικος Πατρών, οικοκυρά, ετών 27, άγαμος. Εφονεύθη έξωθι του αρτοποιείου Γαλάνη, επί της οδού Αγ. Ανδρέου 150, υπό Γερμανών στις 2-10-44, κατά τις επιχειρήσεις για την απελευθέρωση των Πατρών([4]).

 

ΝΕΚΡΟΙ ΑΜΑΧΟΙ ΣΤΙΣ 3 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944

 1. Μπάκας Κωνσταντίνος του Περικλή και της Κατίνας, εξ Αλισσού Αχαΐας, κάτοικος Πατρών, καραγωγεύς, ετών 32, σύζυγος Εύχαρης Καλλιοντζή. Κατέληξε στις 3-10-44, ώρα 9.45 π.μ., κατόπιν διακομιδής του στην κλινική Κωνστ. Μπάρλου (Κανακάρη-Καραϊσκάκη) συνεπεία τραύματος κεφαλής δια θραύσματος οβίδος.

2. Δημητρόπουλος Γεώργιος του Αντωνίου και της Φωτεινής, εκ της κοινότητος Θεριανό Πατρών, κάτοικος Πατρών, μικροπωλητής, ετών 54, σύζυγος Θεώνης Τριανταφυλλοπούλου, κατέληξε αυθημερόν στις 3-10-44, ώρα 2 μ.μ., διακομισθείς στην οικία του Καλαβρύτων 83, συνεπεία θανατηφόρου τραύματος τραχήλου που υπέστη δια πυροβόλου όπλου.

3. Ζορμπάς Ανδρέας του Νικολάου (παντοπώλου) και της Ζαφειρίας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, μαθητής, ετών 18. Εφονεύθη στις 3-10-44, ώρα 3 μ.μ., εντός του καταστήματός του (Σισσίνη και Λεωφόρου Γούναρη 88), συνεπεία τραύματος κεφαλής εκ βλήματος όλμου.

4. Αβραντίνης Βλάσιος του Ιωάννου και της Νικολίτσας, εκ της κοινότητος Βλασία Καλαβρύτων, κάτοικος Πατρών, μαθητής, ετών 14. Κατέληξε στις 3-10-44, ώρα 4 μ.μ., στην οικία του, διασταύρωση Παντανάσσης με Κορίνθου, όπου είχε διακομισθεί από τις 2-10-44 συνεπεία τραύματος κεφαλής δια γερμανικού πυροβόλου όπλου.

5. Γρουζής Σωκράτης του Αντωνίου και της Ελισσάβετ, εκ Γαστούνης Ηλείας, κάτοικος Πατρών, μαθητής, ετών 14. Κατέληξε στις 3-10-44, ώρα 6 μ.μ., στην οικία του, Συνοικία Ζαβλανίου 280, όπου μετεφέρθη νωρίτερα, με τραύμα κοιλίας από έκρηξη όλμου.

 

ΝΕΚΡΟΙ ΑΜΑΧΟΙ ΣΤΙΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944

Γιωτόπουλος Γιώργος, ζαχαροπλάστης, καταγόμενος από το Φλαμπουράρι Ιωαννίνων του ανατολικού Ζαγορίου. Ο ένας από τους δυο άμαχους τελευταίους νεκρούς της κατεχόμενης Πάτρας, την 4 Οκτωβρίου 1944, που έπεσαν λίγα λεπτά της ώρας πριν την απελευθέρωση. Ο γιος του Χρίστος ήταν καπετάνιος στον ΕΛΑΣ Ηπείρου με το ψευδώνυμο «Φερναντέλ», στο 85ο Σύνταγμα Μετσόβου Ζαγορίου, με έδρα το χωριό Σκαμνέλι. Οι Γερμανοί το 1943, γι’ αυτό τον λόγο έκαψαν το σπίτι του Γιώργου Γιωτόπουλου στο Φλαμπουράρι Ιωαννίνων.

 

1. Γιωτόπουλος Γεώργιος του Χρήστου και της Βασιλικής, εκ Φλαμπουραρίου Ιωαννίνων, κάτοικος Πατρών, ζαχαροπλάστης, ετών 50, σύζυγος Ειρήνης Καπέτη. Κατέληξε στις 4-10-44, ώρα 6 π.μ., στην οικία του, διασταύρωση Πατρέως-Ρήγα Φεραίου, όπου  λίγα λεπτά νωρίτερα είχε διακομισθεί μετά από θανάσιμο τραυματισμό του υπό Γερμανού, στη συμβολή των οδών Ρήγα Φεραίου και Παντανάσσης.

2. Βικτωράτος Αυγουστής του Δημητρίου και της Τασίας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, εργάτης, ετών 17, άγαμος. Κατέληξε την 4-10-44, ώρα 6 π.μ., μεταφερθείς στην οικία του (συνοικία Γούβα), κατόπιν τραυμάτων κρανίου και θώρακος εκ πυροβόλου όπλου, που υπέστη στις 2-10-44.

3. Τσάμης Νικόλαος του Βασιλείου και της Μαρίας, εξ  Άνω Καστριτσίου Πατρών, κάτοικος Άνω Καστριτσίου, κτηματίας, ετών 33, άγαμος. Κατέληξε στις 4-10-44, ώρα 10 π.μ., εις Κάτω Καστρίτσι Πατρών, όπου διεκομίσθη από τις 3-10-44, βληθείς εις τον θώρακα από θραύσμα γερμανικής οβίδος.  

4. Κρίκης Γεώργιος του Ανδρέου και της Νικολίτσας, εκ του χωρίου Βελίζι Πατρών, κάτοικος Πατρών, υποδηματοποιός, ετών 19, άγαμος. Κατέληξε στις 4-10-44, ώρα 9 μ.μ., στην οικία του, Γερμανού 170, στην οποία διεκομίσθη από τις 3-10-44, συνεπεία τραύματος τραχήλου.

 

ΝΕΚΡΟΙ ΤΙΣ ΕΠΟΜΕΝΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ 17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1944

1. Πολίτης Ιωάννης του Αλεξίου και της Παναγιώτας, εκ Κάτω Καστριτσίου, κάτοικος Κάτω Καστριτσίου, εργάτης, ετών 14, άγαμος. Κατέληξε στις 6-10-44, ώρα 3 π.μ., στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών, όπου διεκομίσθη από τις 2-10-44 με τραύμα κοιλίας από πυροβόλο όπλο.

2. Αράπογλου Νικόλαος του Δημητρίου και της Νικολίτσας, κάτοικος Πατρών, γεννηθείς εις Πάτρας, μαθητής, ετών 12. Κατέληξε στις 12-10-44, ώρα 10 μ.μ., στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών, όπου διεκομίσθη με τραύμα μηρού εκ θραυσμάτων οβίδος, κατά το διάστημα των μαχών.

3. Αφεντοπούλου Ευθυμία του Γεωργίου και της Βασιλικής, εκ Μανωλάδος Ηλείας, κάτοικος Πατρών, υπηρέτρια, ετών 24, άγαμος. Κατέληξε στις 14-10-44, ώρα 11 π.μ., στην κλινική Κωνστ. Μπάρλου, όπου είχε διακομισθεί από τις 2-10-44, τραυματισμένη σοβαρά δια πυροβόλου όπλου.

4. Θεοφάνης Παναγιώτης του Περικλέους και της Κατίνας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, μαθητής, ετών 15. Κατέληξε στις 16-10-44, ώρα 5 π.μ., στην οικία του, Συνοικία Εβραιομνήματα 14, όπου είχε διακομισθεί από τις 2-10-44, με τραύμα κρανίου που εξελίχθη σε μηνιγκοεγκεφαλίτιδα.

5. Αλποχωρίτης Γεώργιος του Ανδρέα και της Μαρίας, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, κουρεύς, ετών 44, σύζυγος Ανδριάνας Δοξαρά. Κατέληξε στις 27-10-44, ώρα 11 π.μ., στο Δημοτ. Νοσοκομείο Πατρών, όπου είχε διακομισθεί τραυματισθείς εκ πυροβόλου όπλου κατά το διάστημα των μαχών.

6. Συνοδινός Ιωάννης του Χαράλαμπου και της Ασήμως, εκ Πατρών, κάτοικος Πατρών, μαθητής, ετών 16. Κατέληξε στις 9-11-44, ώρα 12.30 μ.μ., στο Στρατιωτικό Αναρρωτήριο, επί της διασταυρώσεως Γεωργίου Ρούφου και Ηλείας, συνεπεία τραύματος αριστεράς υποκλειδώσεως, προκληθέν κατά το διάστημα των μαχών. (Η Λ.Π.Θ. κατόπιν της υπ’ αριθμ. 5730/1944 Παραγγελίας του Εισαγγελέως Πρωτοδικών Πατρών). 

7. Αγαπητός Ιωάννης του Θύμιου και της Σωτηρίας, εξ Αγίας Ευφημίας Παρνασίδος, κάτοικος Αγίας Ευφημίας, γεωργός, άγαμος, ετών 24, υπέκυψε ώρα 2 μ.μ., στις 17-11-44,  μετά από σοβαρό τραυματισμό του υπό των Γερμανών, κατά το διάστημα των μαχών.

8. Κόριζα Δήμητρα του Νικολάου και της Δέσποινας, κάτοικος Πατρών, εκ Πατρών, νοσοκόμος, ετών 19, άγαμος. Κατέληξε στις 14-10-44, ώρα 9 μ.μ. στην Κόρινθο, συνεπεία τραύματος κοιλίας δια πυροβόλου όπλου που υπέστη νωρίτερον, κατά την απελευθέρωση της πόλης Κορίνθου, στις 7-10-44 και μετεφέρθη στην Πάτρα για ταφή.

 

 Ο ναυτικός διοικητής δυτικής Ελλάδας και διοικητής του γερμανικού 617 Συντάγματος Ναυτικού Πυροβολικού (Marine-Artilerie-Abteilung 617) Richard Matthaei. Ο διοικητής βρίσκεται στην φωτογραφία με τον γιο του Edmund στην πλατεία Αγίου Γεωργίου την οποία αποκαλεί, σε αλληλογραφία του με τον ερευνητή Βύρωνα Τεζαψίδη, «Πλατεία Τριγώνου». Το 617 Σύνταγμα Ναυτικού Πυροβολικού διέθετε πυροβολαρχίες όχι μόνο στην ηπειρωτική Δυτική Ελλάδα, αλλά και στα νησιά του Ιονίου Πελάγους. (Αρχείο Βύρωνα Τεζαψίδη)

 

  

Σούλι Αχαΐας, 10 Σεπτεμβρίου 1944. Αριστερά ο Χ. Ερενστρώλε και στη μέση η αδελφή του Ερυθρού Σταυρού Πάτρας Λενιώ (Ελένη Αγγελοπούλου).

 

Η ερυθροσταυρίτισσα Ελενιώ με χωρικό στο Σούλι Πατρών σε αποστολή, με την ιδιότητά της μπορούσε να πλησιάζει την Βρετανική αποστολή που έδρευε εκεί!

---

[[1]]  Για το αρχοντικό του Δάρα, ένα διώροφο οίκημα , μίλησε ο 87χρονος Γιώργος Γούμενος, που έμενε στο τότε χωριό.  Επιβεβαίωσε ο ΕΠΟΝίτης Ηλίας Αντωνόπουλος, που το πατρικό του ήταν όπισθεν του Ι.Ν. του χωριού.  

[[2]]  Μαρτυρία καπετάν Ρήγα  (ανθυπολοχαγός του 12^ου Συντάγμ. ΕΛΑΣ Ζήσης Χατζόπουλος) στον γράφοντα, στις 12-10-1977, καθημερινή εφημερίδα ’’Αλλαγή’’. Πατρών. Αλλά και «Ελεύθερη Αχαΐα», φύλλο 36, ανήμερα της απελευθέρωσης 4 Οκτώβρη 1944. Για λοχία Γ. Ράμμο ΛΠΘ Δήμου Πατρέων 958/16-11-45 τ. 84.

[[3]] Σημειώστε ότι στις 24-4-1945, όπου καταχωρείται ο φόνος του 24χρονου Ευθ. Ελευθεριάδη όλη η χώρα, φυσικά και η Πάτρα, βρίσκεται στο μέσον μιας δίνης που χαρακτηρίζεται από την λευκή  αντιΕΑΜική τρομοκρατία εκ μέρους των «Χ»ιτών και άλλων παρακρατικών στοιχείων, πρώην συνεργατών των ναζί που ανακηρύχθηκαν ήρωες, οι οποίοι έσωσαν την Ελλάδα από τους ΕΑΜίτες φιλοκομμουνιστές! Άρα τα ΕΛΑΣίτικα στρατεύματα θάβονται σκοπίμως στην λήθη της Ιστορίας, ως να μην υπήρχαν.  

([4]) Αξιοπρόσεχτη είναι η παρακάτω πιστοποίηση που περιελήφθη ως επίσημο στοιχείο, στις 29 Σεπτεμβρίου 1945, κατά την καταχώρηση του θανάτου της Αγγελικής Αποστολοπούλου. 

«Ο θάνατος κατά την πιστοποίησιν του Γ΄ Αστυνομικού Τμήματος επήλθεν δια πυροβόλου όπλου, παρά των Γερμανών, κατά τας επιχειρήσεις των Αγγλικών κατά Γερμανικών Στρατευμάτων την 2-10-1944». Και πάλι ο αντάρτικος στρατός του 12^ου Συντάγματος ΕΛΑΣ αποσιωπείται, κι ας είχε δυο νεκρούς στις μάχες των ημερών αυτών. Ίσως πρέπει να υπενθυμίσω ότι διοικητής του Γ΄ Αστυν. Τμήματος την εποχή εκείνη ήταν ο αστυνόμος Καραμπούλης, ο οποίος έχει κατηγορηθεί για την δολοφονία στις 18 Οκτωβρίου 1945 του δημοκρατικού αστυφύλακα του Τμήματός του Τάκη Μπελεζώνη, εκ μέρους συγγενούς του δολοφονηθέντα. Η δολοφονία Μπελεζώνη συνέβη την επόμενη ημέρα του φόνου από ομάδα «Χ»ιτών του 30χρονου Νίκου Σπυρόπουλου, πιεστή της εφημερίδας του ΕΑΜ, «Ελεύθερη Αχαΐα».  Την ημέρα αυτή, κατά την  επιστροφή του πλήθους από την κηδεία, η Αστυνομία έριξε στο  πλήθος, με αποτέλεσμα εκτός της δολοφονίας του Μπελεζώνη να σκοτωθεί από αστυνομικά πυρά και ο χαρτεργάτης Ιω. Ελευθεριάδης..  Δεν πρέπει να μας διαφύγει ότι 18 ημέρες μετά την πιστοποίηση του θανάτου της Αποστολοπούλου, συνέβη η δολοφονία του προαναφερόμενου πιεστού της ’’Ελεύθερης Αχαΐας’’, η οποία εφημερίδα, -έως τότε είχε δεχτεί αμέτρητες τραμπούκικες επιθέσεις. (Γιώργου Δ. Μόσχου, Χρόνια της φωτιάς, ο εμφύλιος στην Αχαϊοήλιδα, Πάτρα 2001, σ. 15. Εφημερίδα Αλλαγή Πάτρας φύλλα 31 Ιανουαρίου 1998 και 22 Οκτωβρίου 1995. Εφημερίδα Ημέρα Πάτρα, σειρά δημοσιευμάτων από 17 Οκτωβρίου 1990 έως 1 Νοεμβρίου 1990).

_________

(Τα στοιχεία για το άρθρο έχουν αλιευθεί από το βιβλίο του Γιώργου Μόσχου,  «Η Πάτρα στην Κατοχή και στην Αντίσταση» έκδοση 4η, έτος 2022, Πάτρα, βιβλιοπωλείο Gotsis)