(INTIME NEWS / Γ.Τ ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ)
Πολιτικό ενδιαφέρον πολύ μεγαλύτερο από εκείνο μιας τιμητικής ακαδημαϊκής εκδήλωσης απέκτησε η χθεσινή βραδιά του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, που ήταν αφιερωμένη στο έργο και τη σκέψη του Κωνσταντίνου Τσουκαλά. Η εκδήλωση με τίτλο «Διαβάζοντας τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά» είχε προαναγγελθεί ως μια συζήτηση για τη συμβολή του στην κριτική ανάλυση της ελληνικής κοινωνίας και της σύγχρονης δημοκρατίας.
Ωστόσο, η εικόνα στην αίθουσα είχε και σαφές πολιτικό ενδιαφέρον, καθώς δίπλα σε μεγάλο μέρος της σημερινής ηγετικής και κοινοβουλευτικής παρουσίας του ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκαν πρόσωπα που είχαν απομακρυνθεί από το κόμμα τα προηγούμενα χρόνια.
Από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ, παρόντες ήταν, μεταξύ άλλων, η Ρένα Δούρου, ο Νίκος Παππάς, ο Παύλος Πολάκης, ο Γιάννης Μπουλέκος, η Νατάσα Γκαρά, ο Δημήτρης Μελίδης, ο Πάνος Ρήγας, πολλά στελέχη της Πολιτικής Γραμματείας και της Κεντρικής Επιτροπής, καθώς και σχεδόν σύσσωμη η Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματος.
Στην ίδια αίθουσα βρέθηκαν όμως και ο Νίκος Βούτσης, ο Νίκος Φίλης, ο Κώστας Δουζίνας, ο Παύλος Κλαυδιανός, ο Αντώνης Λιάκος και η Μέλπω Λεκατσά.
Η συγκεκριμένη σύνθεση αποτυπώνει την προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ να περάσει σε μια περισσότερο εξωστρεφή φάση και να ανοίξει ξανά διαύλους επικοινωνίας με ανθρώπους που απομακρύνθηκαν από το κόμμα κατά τις διασπάσεις και τις μεγάλες εσωτερικές συγκρούσεις των προηγούμενων ετών.
Βερναρδάκης: Από τον Σβορώνο και τον Πουλαντζά στον Τσουκαλά
Την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Πουλαντζά, Χριστόφορος Βερναρδάκης, ο οποίος επιχείρησε να τοποθετήσει τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά σε μια ευρύτερη διανοητική γραμμή που περνά από τον Νίκο Σβορώνο και τον Νίκο Πουλαντζά, από την Αθήνα στο Παρίσι, τον Μάη του '68 και στη συνέχεια τη Μεταπολίτευση.
Όπως υπογράμμισε, δεν επρόκειτο για μια ενιαία «πολιτική σχολή». Κοινό στοιχείο, όμως, ήταν η άρνηση να αποκοπεί η ακαδημαϊκή και θεωρητική ανάλυση από την κοινωνική πραγματικότητα.
Σε αυτή τη λογική, ο Τσουκαλάς δεν άφησε πίσω του μια κλειστή γραμμή σκέψης, αλλά έναν τρόπο προσέγγισης της κοινωνίας ως ιστορικού προϊόντος κοινωνικών δυνάμεων, το οποίο ταυτόχρονα παραμένει ικανό να μεταβληθεί.
Ο Χριστόφορος Βερναρδάκης στάθηκε και στην ανάγκη επιστροφής στο έργο του Τσουκαλά προκειμένου να αναλυθούν οι νέες μορφές εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο στις σημερινές συνθήκες του καπιταλισμού.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης προβλήθηκε ακόμη συνέντευξη του ίδιου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, στην οποία μιλούσε για τη διαδρομή μέσω της οποίας έγινε μαρξιστής, τη γνωριμία του με τον Νίκο Πουλαντζά και τον Νίκο Σβορώνο, αλλά και την εμπειρία του Μάη του '68 την περίοδο που σπούδαζε στο Παρίσι.
Ο «Αόρατος Λεβιάθαν» και η μεταδημοκρατία
Η Μαρία Κομνηνού, πρόεδρος του ΔΣ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στον «Αόρατο Λεβιάθαν», ένα από τα σημαντικότερα έργα της ύστερης περιόδου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά. Το βιβλίο, που εκδόθηκε το 2020, πραγματεύεται ζητήματα δημοκρατίας, δικαιοσύνης και ηθικής μέσα στις συνθήκες της σύγχρονης κρίσης.
Η Μαρία Κομνηνού συνέκρινε τη σημασία του με τον «Φιλοσοφικό λόγο της νεωτερικότητας» του Γιούργκεν Χάμπερμας και στάθηκε ιδιαίτερα στην προβληματική του Τσουκαλά γύρω από τη μεταδημοκρατία.
Όπως ανέφερε, η σημερινή δημοκρατία διαφέρει τόσο από την κλασική αστική δημοκρατία όσο και από την κοινωνική δημοκρατία. Χρησιμοποίησε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη λειτουργία του Eurogroup, υπενθυμίζοντας ότι δεν τηρούνταν πρακτικά των συνεδριάσεων και ότι, όταν Έλληνας υπουργός Οικονομικών αποκάλυψε πως τις ηχογραφούσε, δημόσια καταδικάστηκε η ηχογράφηση και όχι η αδιαφάνεια μιας διαδικασίας που επηρέαζε τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων.
«Να μη μιλάμε μόνο για την κοινωνία, αλλά να την ακούμε»
Η Αλεξάνδρα Κορωναίου, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας και πρώην κοσμήτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, μετέφερε και σκέψεις της συντρόφου του Τσουκαλά, Φωτεινής Τσαλίκογλου, η οποία δεν μπόρεσε να παρευρεθεί λόγω της συγκίνησης που της προκαλεί ο πρόσφατος θάνατός του.
Στάθηκε τόσο στο έργο όσο και στην προσωπικότητα του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, περιγράφοντάς τον ως έναν διανοούμενο που επέμενε να κοιτάζει την κοινωνία «πίσω από το προφανές» και δεν την αντιμετώπιζε ποτέ ως ένα απλό άθροισμα ατόμων.
Η σκέψη του, όπως σημείωσε, παραμένει ιδιαίτερα επίκαιρη σε μια εποχή έντονου ατομοκεντρισμού, καθώς υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε προσωπική εμπειρία υπάρχουν κοινωνικές συνθήκες και σχέσεις εξουσίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη στάση του απέναντι στους νεότερους ερευνητές και στους ανθρώπους με τους οποίους συνομιλούσε. Δεν τους αντιμετώπιζε, όπως ειπώθηκε, με υποτίμηση, αλλά ενδιαφερόταν για το πώς μπορεί να συγκροτηθεί ξανά μια συλλογική αντίληψη σε μια εποχή που ενισχύεται ο ατομικισμός.
Ένα σταθερό νήμα στη σκέψη του ήταν και το τρίπτυχο της Γαλλικής Επανάστασης, «ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη», στο οποίο επέστρεφε από τα πρώτα χρόνια της διαδρομής του μέχρι και τις τελευταίες δημόσιες παρεμβάσεις του. Το καθήκον της Αριστεράς, κατά τον Τσουκαλά, ήταν να αναζητεί τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι έννοιες μπορούν να αποκτήσουν εκ νέου περιεχόμενο ακόμη και σε μια εποχή όπου η κοινωνική ζωή επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τα social media και την τεχνητή νοημοσύνη.
Και μαζί με αυτό, μια σταθερή προτροπή: να μη μιλάμε μόνο για την κοινωνία, αλλά και να την ακούμε.
Σπουρδαλάκης: Ελευθερία, ισότητα και αλληλεγγύη
Στη δυσκολία να συνοψιστεί το εύρος του έργου του Κωνσταντίνου Τσουκαλά στάθηκε ο ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας Μιχάλης Σπουρδαλάκης.
Όπως επισήμανε, ο Τσουκαλάς δεν υπήρξε ένας τυπικός διανοούμενος, αλλά ένας άνθρωπος που επιδίωκε διαρκώς τη σύνδεση της γνώσης με την κοινωνία.
Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στην κριτική του για τις σύγχρονες έννοιες της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης: στην ελευθερία που κινδυνεύει να μετατραπεί σε εκμετάλλευση της ατομικότητας, στην ισότητα που παραμένει αίτημα χωρίς σαφές αντικείμενο και στην αλληλεγγύη που υποχωρεί ακόμη και από τη συλλογική μνήμη.
Παράλληλα, ανέδειξε την ενασχόληση του Τσουκαλά με δύσκολα ζητήματα της μαρξιστικής θεωρίας, από τη σχέση ταξικής κυριαρχίας και κρατικής εξουσίας στις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης μέχρι τη μεταβολή της σχέσης εργασίας και κεφαλαίου.
Ο Μιχάλης Σπουρδαλάκης υπενθύμισε επίσης την ανησυχία του Τσουκαλά για τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εργατικοί και ταξικοί αγώνες, αλλά και την επιμονή του ότι νέες στρατηγικές δεν μπορούν να συγκροτηθούν χωρίς ανάλυση των μεταβολών του κράτους και της οικονομίας.
Κλείνοντας, υπενθύμισε και το κατηγορηματικό «όχι» του Κωνσταντίνου Τσουκαλά στα ιδιωτικά πανεπιστήμια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου