«Όχι, δε σας θάψαμε.
Σας αφήσαμε άταφους τρεις μέρες και τρεις νύχτες,
να χορτάσει ο ουρανός απ’ την ασύγκριτη, σιωπηλή ομορφιά σας.
Κι ύστερα μπήκατε ορθοί στη γη,
όπως μπαίνει ένας νικητής»
Τάσος Λειβαδίτης
Ποιο είναι το νήμα που μας συνδέει με τους 200 κομμουνιστές της Καισαριανής; Τι είναι εκείνο που βαθιά μάς συγκινεί, μας συγκλονίζει; Είναι η ακλόνητη πίστη τους στο δίκιο και στη λευτεριά, η αποφασιστικότητα να σταθούν όρθιοι όταν η Ιστορία απαιτούσε θάρρος, όταν η Αντίσταση ήταν πράξη καθημερινή και το κρυφτούλι με τον θάνατο «μια συνήθεια». Στο Σκοπευτήριο Καισαριανής γράφτηκε μια σελίδα βαριά και φωτεινή ταυτόχρονα, όχι γιατί οι 200 περίμεναν σωτηρία, αλλά γιατί επέλεξαν να μην σκύψουν το κεφάλι.
Και αυτή η επιλογή δεν ανήκει μόνο σε εκείνους. Σήμερα οι καιροί αλλάζουν, αλλά η πρόκληση παραμένει ίδια: πώς στεκόμαστε απέναντι στην αδικία, στην αδράνεια, στη λογική ότι όλα «θα τα λύσουν άλλοι». Η Ιστορία δεν γράφεται με ανάθεση, ούτε περιμένοντας σωτήρες· γράφεται όταν οι πολλοί αποφασίζουν να σταθούν ενεργοί, να ρισκάρουν ακόμα και το μικρό βόλεμά τους για κάτι μεγαλύτερο. Από τους δρόμους της Κατοχής μέχρι κάθε μορφή λαϊκής δράσης, από κάθε μικρή κατάκτηση μέχρι τις μεγάλες στιγμές, οι άνθρωποι που πίστεψαν στη συλλογικότητα και στη δράση ήταν αυτοί που έκαναν τη διαφορά.
Οι 200 της Καισαριανής δεν ήταν αριθμός, ήταν εργάτες, δάσκαλοι, φοιτητές· ζωντανοί άνθρωποι με όνειρα και ιδανικά. Τους έκλεισαν στην Ακροναυπλία ως «εχθρούς της πατρίδας», ως «πράκτορες», και όμως με την ψυχραιμία και την αξιοπρέπειά τους απέδειξαν ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται· κατακτιέται. Ο θάνατος για εκείνους δεν ήταν φόβος αλλά πράξη ζωής, μια απόφαση που αντηχεί ακόμα σε κάθε γενιά που επιλέγει να σταθεί όρθια. Το Κόμμα, η οργάνωση, η συλλογικότητα τους έδεναν και μείωναν τον φόβο του ατομικού θανάτου· γιατί ήξεραν ότι ο δικός τους θάνατος θα συνέβαλλε στην πραγμάτωση ενός κοινού οράματος, ότι η «ωραία ζωή», η ευτυχία της ανθρωπότητας, δεν είναι ιδιοκτησία του ενός αλλά υπόθεση όλων.
Όταν σήμερα κοιτάζουμε τις μοναδικές φωτογραφίες που αποτυπώνουν τους τελευταίους τους βηματισμούς προς το εκτελεστικό απόσπασμα, δεν βλέπουμε τον θάνατο· βλέπουμε στάση ζωής. Οι μορφές τους, τα βλέμματα, οι γροθιές υψωμένες στον αέρα, το τραγούδι που φτάνει στ’ αυτιά μας μέσα από τον χρόνο αποκαλύπτουν μια αξιοπρέπεια σχεδόν ειρωνική απέναντι στη μοίρα. Η αντίθεση ανάμεσα στην παγερή βαρβαρότητα των κατακτητών και στο αγέρωχο παράστημα των αγωνιστών φωτίζει την ουσία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας: η Ιστορία δεν γράφεται από τον φόβο αλλά από την πίστη στα ιδανικά και την τόλμη να τα υπηρετήσεις συλλογικά.
Η μνήμη δεν είναι μόνο τιμή· είναι ευθύνη. Κάθε γενιά καλείται να δικαιώσει τους ηττημένους του παρελθόντος, όχι με μνημεία, αλλά με πράξεις. Η ανάμνηση γίνεται ζωντανή μόνο όταν μετατρέπεται σε συμμετοχή, όταν μας οδηγεί να αμφισβητήσουμε την αδικία, να μην την αποδεχόμαστε ως κανονικότητα, να υπερβαίνουμε το προσωπικό συμφέρον για κάτι μεγαλύτερο. Το νήμα που μας συνδέει με τους 200 δεν είναι μόνο η θυσία τους· είναι η δική μας δυνατότητα να συνεχίσουμε, να σταθούμε όρθιοι, να γίνουμε μέρος της Ιστορίας που γράφεται με συλλογικό θάρρος.
Και έτσι, κοιτάζοντας τα πρόσωπά τους καταλαβαίνουμε ότι ο αγώνας δεν τελείωσε· απλώς άλλαξε μορφή. Η Αντίσταση σήμερα δεν χρειάζεται εκτελεστικά αποσπάσματα αλλά απαιτεί αποφασιστικότητα, συλλογικότητα και πίστη στο δίκιο. Το βλέμμα που σώζει το ίχνος τους μέσα στον χρόνο μάς θυμίζει ότι το νόημα μιας θυσίας παραμένει ζωντανό όσο η Ιστορία συνεχίζεται μέσα από τις δικές μας επιλογές, μέσα από την καθημερινή μας στάση.
Οι φωτογραφίες της Καισαριανής, που φτάνουν σε εμάς μέσα από τον φακό του κατακτητή, μας διδάσκουν πως ακόμη και όταν η ίδια η εξουσία προσπαθεί να επιβληθεί, το νόημα της πράξης μπορεί να αλλάξει· ένα τεκμήριο που γεννήθηκε ως επίδειξη ισχύος μετατρέπεται σε σύμβολο αντίστασης και αξιοπρέπειας. Κάθε βλέμμα, κάθε βήμα, κάθε γροθιά που σηκώνεται στον αέρα μάς θυμίζει ότι η ελευθερία δεν είναι αφηρημένη έννοια αλλά επιλογή, κόστος και συλλογική ευθύνη. Και όπως έγραφε το σύνθημα του ΕΑΜ σε έναν πέτρινο τοίχο κάπου στην Ελεύθερη Ελλάδα: «Τι έκανες για τον αγώνα σήμερα, πατριώτη;»
Το νήμα που μας συνδέει με τους 200 της Καισαριανής ζει μέσα σε κάθε απάντηση, σε κάθε πράξη, σε κάθε τόλμη και σε κάθε στιγμή που επιλέγουμε να μην μένουμε θεατές αλλά να σταθούμε όρθιοι. Γιατί η Ιστορία δεν σταματά στο παρελθόν· συνεχίζεται όταν η φλόγα της συμμετοχής, της αλληλεγγύης και της πίστης στα ιδανικά ανάβει ξανά και ξανά μέσα μας.
* Η Βασιλική Λάζου είναι ιστορικός
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου