Μία επίκαιρη έκκληση που γράφηκε πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο!

Μπέρτολτ Μπρεχτ.

Για να μην ξαναγίνουμε στο ίδιο έργο θεατές... Η ιστορία διδάσκει...

«Από παντού ξεφυτρώνει η ΕΣ-Α.

Κι εκείνοι συνεχίζουν τον καυγά

για του Μπέμπελ και του Λένιν το αισθητήριο.

Ώσπου, με του Κάουτσκι και του Μαρξ τα τεφτέρια

στα κουρασμένα, φαγωμένα τους χέρια,

συμφωνούν στων ναζί το απομονωτήριο».

Στρατιώτες του βάλτου. Μπέρτολτ Μπρεχτ

(Μια πράξη από το "Τρόμος και αθλιότητα του τρίτου ράιχ").

Από το blog Christos Tsantis - christos.tsantis@hotmail.gr

Ολόκληρο το κείμενο εδώ:

http://christostsantis.wordpress.com/2013/03/27/%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b2%ce%ac%ce%bb%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%cf%80%ce%ad%cf%81%cf%84%ce%bf%ce%bb%cf%84-%ce%bc%cf%80%cf%81%ce%b5%cf%87/

Ο «πόλεμος της μνήμης» και ο «ιστορικός τουρισμός»

Μέρος του συγκροτήματος του Πάρκου Εθνικής Συμφιλίωσης.

Τα επίσημα εγκαίνια του Πάρκου Εθνικής Συμφιλίωσης θα κάνει ο Πρόεδρος

της Δημοκρατίας στις 20 Σεπτεμβρίου

Του Σ. Κακουριώτη  

   (από την avgi.gr)

Αφήνοντας πίσω το Νεστόριο και παίρνοντας τον δρόμο που οδηγεί στην καρδιά του ορεινού όγκου του Γράμμου, με κατεύθυνση προς το χωριό Κοτύλη, συναντά κανείς έναν επιβλητικό γκρεμό, με το επίφοβο τοπωνύμιο «Χάρος». Εκεί, το 1947, σημειώθηκε ένα από τα πολλά τραγικά περιστατικά του εμφυλίου πολέμου: κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης τμημάτων του στρατού και μαχητών του ΔΣΕ, οι τρεις τελευταίοι εναπομείναντες υπερασπιστές του υψώματος αρνήθηκαν να παραδοθούν και να πέσουν ζωντανοί στα χεριά του Εθνικού Στρατού. Επέλεξαν να πέσουν στον γκρεμό...

Σε ανάμνηση της τραγικής χειρονομίας των τριών μαχητών (Γιάννης Δούρος, Νίκος Χατζηβασιλείου και Θάνος Δημητρίου ήταν τα ονόματά τους), υπήρχε παλιότερα στο έδαφος μια λιτή μαρμάρινη πλάκα που μνημόνευε τη θυσία τους. Σήμερα έχει αντικατασταθεί από μια ογκώδη αναθηματική στήλη που υψώνεται κάθετα στον ορίζοντα και, όπως η παλαιότερη, φέρει την επιγραφή «Τιμή και δόξα στους σταυραετούς του ΔΣΕ» μαζί με ανάγλυφες τρεις μορφές ενόπλων, προικισμένων με αγγελικές φτερούγες...

Συνεχίζοντας τον δρόμο του, ο περιηγητής μετά από λίγα χιλιόμετρα φτάνει στην τοποθεσία Λιβάδια Κοτύλης. Εκεί συναντά ένα άλλο μνημείο, πολύ παλαιότερο, διαφορετικής αισθητικής και ύφους. Πρόκειται για μια οριοθετημένη με σιδερένια περίφραξη τσιμεντένια βάση, στη μέση της οποίας υψώνεται ένας μαρμάρινος οβελίσκος. Είχε ανεγερθεί τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, στη μνήμη των «σφαγιασθέντων υπό των κομμουνιστοσυμμοριτών» εννέα εθελοντών χωροφυλάκων που εκτελέστηκαν εκεί από τα αντάρτικα τμήματα του Γιαννούλη, την 1η Σεπτεμβρίου 1946, όταν δυνάμεις του επιτέθηκαν στην Κοτύλη την ημέρα του δημοψηφίσματος για την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β'.

Τα δύο αυτά διαδοχικά μνημονικά σήματα που συναντά κανείς είναι ένα εύγλωττο δείγμα της «μάχης των μνημείων» που διεξάγεται τα τελευταία χρόνια στον Γράμμο και αποτελεί, φυσικά, μέρος του «πολέμου της μνήμης» γύρω από τον Εμφύλιο.

Ανάμεσα στα δύο αυτά μνημεία, σε ένα αλπικό λιβάδι σε υψόμετρο 1450 μ., στεκόταν για είκοσι τουλάχιστον χρόνια ένα ανολοκλήρωτο συγκρότημα κτηρίων, κυριολεκτικά ένα κτήριο - φάντασμα περιτριγυρισμένο από ένα κατάφυτο τοπίο...

Αυτό το κάποτε άχρηστο κέλυφος σήμερα έρχεται να παίξει έναν δικό του ρόλο στον πόλεμο της μνήμης και των μνημείων στον οποίο αναφερθήκαμε. Σε αυτό στεγάζεται το Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, το οποίο ιδρύθηκε και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Το Πάρκο, με τη λειτουργία του, έχει διπλή στόχευση: αφενός, να αξιοποιήσει τα τεκμήρια της ιστορικής μνήμης και, αφετέρου, να αναδείξει τον σπάνιο περιβαλλοντικό πλούτο της περιοχής του Γράμμου και της Δυτικής Μακεδονίας. Με τη συνεργασία ειδικών επιστημόνων, τόσο ιστορικών όσο και περιβαλλοντολόγων, στις αίθουσές του φιλοξενούνται δύο μόνιμες εκθέσεις με φωτογραφικό και ψηφιακό υλικό. Στην έκθεση ιστορικού περιεχομένου «Γράμμος: Διαδρομές στην ιστορία» οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν την καθημερινή ζωή των ανθρώπων στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τον Εμφύλιο Πόλεμο και να ενημερωθούν για τα βασικά ιστορικά γεγονότα της περιόδου, με έμφαση στην κρίσιμη δεκαετία του 1940.

Ταυτόχρονα, στην έκθεση «Γράμμος: Διαδρομές στη φύση» οι επισκέπτες θα περιηγηθούν στη φύση της περιοχής και θα μπορέσουν να θαυμάσουν ορισμένα από τα χαρακτηριστικότερα και ομορφότερα τοπία του ορεινού αυτού οικοσυστήματος, καθώς και φωτογραφίες από τα είδη των λουλουδιών, των πεταλούδων, των πουλιών και των ζώων που ζουν σε αυτήν. Και στις δύο εκθέσεις υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες όπου προβάλλονται ντοκιμαντέρ για την ιστορία και το φυσικό περιβάλλον της περιοχής.

Παράλληλα, λειτουργεί βιβλιοθήκη με περίπου 1.000 τόμους έργων ιστορικού και οικολογικού περιεχομένου, που ο επισκέπτης μπορεί να διαβάσει στο αναγνωστήριο, ενώ παράλληλα υπάρχει η δυνατότητα της περιήγησης στο Διαδίκτυο, στους υπολογιστές που είναι διαθέσιμοι στο χώρο της βιβλιοθήκης.

Στους άμεσους στόχους του ΠΕΣ είναι η οργάνωση, στην χωρητικότητας 100 ατόμων αίθουσα εκδηλώσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, συνεδρίων, ημερίδων, συναντήσεων σε συνεργασία με εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού όχι μόνο για θέματα ιστορικού ενδιαφέροντος αλλά και θέματα που αναδεικνύουν τον περιβαλλοντικό πλούτο του Γράμμου.

Τέλος, αλλ' όχι και λιγότερο σημαντικό, στο ΠΕΣ λειτουργεί εστιατόριο - καφέ και ξενώνας 12 δωματίων, τη διαχείριση των οποίων έχει αναλάβει ο Αγροτοτουριστικός Συνεταιρισμός Γυναικών Νεστορίου με την επωνυμία «Γεύσεις Γράμμου».

Τα επίσημα εγκαίνια του Πάρκου Εθνικής Συμφιλίωσης θα κάνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κ. Παπούλιας, στις 20 Σεπτεμβρίου, αλλά ήδη, στον ένα περίπου μήνα λειτουργίας του, το έχουν επισκεφθεί και έχουν συμμετάσχει στις οργανωμένες ξεναγήσεις στις εκθέσεις που φιλοξενούνται στις αίθουσές του πάνω από 1.000 επισκέπτες. Αριθμός διόλου αμελητέος για την τοπική οικονομία μιας περιοχής που μπορεί να προσβλέπει μονάχα στην ήπια εναλλακτική τουριστική ανάπτυξη για να επανεγκατασταθούν στα ερημωμένα από τον Εμφύλιο και τη μετανάστευση χωριά κάποιοι νεότεροι άνθρωποι...

Κάτι που δεν φαίνεται να λαμβάνουν υπόψη οι αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν για την ολοκλήρωση του Πάρκου (καθώς τα κτήρια είχαν χτιστεί εδώ και χρόνια). Με τις λαϊκίστικες αντιδράσεις που έκαναν λόγο για «σαλέ για βουλευτές» που έφτιαξε ο πρώην πρόεδρος της Βουλής Φ. Πετσάλνικος δεν αξίζει να ασχοληθεί κανείς -μια επίσκεψη στο ΠΕΣ αρκεί... (χωρίς φυσικά να λησμονεί κανείς ότι η Καστοριά αποτελεί εκλογική περιφέρεια του κ. Πετσάλνικου). Περισσότερο βάσιμες οι ανησυχίες που διατύπωσαν οι Οικολόγοι Πράσινοι μέσω ερώτησης του ευρωβουλευτή Μ. Τρεμόπουλου προς την Κομισιόν, καθώς η περιοχή ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000, παραγνωρίζουν όμως την ανάγκη για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων ήπιου εναλλακτικού τουρισμού (ιστορικού και οικολογικού) στην περιοχή, οι οποίες ανήκουν στις επιτρεπόμενες στις περιοχές Natura...

Η αίθουσα που φιλοξενεί την Ιστορική Μνήμη.

Πώς να φτάσετε ως εκεί

Η απόσταση από την Καστοριά μέχρι το ΠΕΣ (μέσω Νεστορίου - Πεύκου) είναι 50 χλμ. και ο απαιτούμενος χρόνος είναι περίπου μία ώρα. Λίγα χλμ. μετά το χωριό Πεύκο υπάρχει διασταύρωση στα αριστερά όπου αρχίζει ένας πολύ καλός χωματόδρομος, μήκους 4 χλμ., που οδηγεί στο ΠΕΣ. Επίσης μπορεί κάποιος να έρθει μέσω Κοτύλης. Λίγα χλμ. μετά την Κοτύλη ακολουθεί στα δεξιά του την ταμπέλα για Χρυσή - Γράμμο και μετά από 9 χλμ. χωματόδρομου φτάνει στο ΠΕΣ. Αυτή η διαδρομή προσφέρει τη δυνατότητα της επίσκεψης στην επιβλητική τοποθεσία Χάρος. Οι ενδιαφερόμενοι έχουν τη δυνατότητα να επισκέπτονται το ΠΕΣ όλες τις ημέρες της εβδομάδας, ενώ για οποιαδήποτε πληροφορία και για το ωράριο λειτουργίας των εκθεσιακών χώρων και του καφέ - εστιατορίου μπορούν να απευθύνονται στα τηλέφωνα 24670-62136 και 24670-62137.

Τότε το 1958, που η ΕΔΑ πήρε το 24,4% και έγινε αξιωματική αντιπολίτευση

Μέρος της Κ.Ο. της ΕΔΑ του 1958.

Η ιστορική αναγκαιότητα της πολιτικής συμμαχιών

Του ΜΙΧΑΛΗ ΛΥΜΠΕΡΑΤΟΥ(*)

ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ της 17ης Ιουνίου 2012 ήταν ταυτόχρονα μια τεράστια επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ και μια μερική αποτυχία του αντιμνημονιακού μετώπου. Αποτυχία με την έννοια ότι μπόρεσαν και σχημάτισαν κυβέρνηση οι δυνάμεις του Μνημονίου, συρρικνώθηκε τμήμα των αντιμνημονιακών δυνάμεων που ανήκε στον δεξιό χώρο (Ανεξάρτητοι Έλληνες) και αποσπάστηκε μάλλον τελεσίδικα από αυτές η φερόμενη ως τμήμα τους, η ΔΗΜ.ΑΡ.

Η εξήγηση της πραγματικότητας αυτής μπορεί ως επί το πλείστον να αποδοθεί στον παράγοντα εκείνο που καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις: την πορεία της πολιτικής συμμαχιών που επιχειρήθηκαν. Η ιστορία απέδειξε ότι η σημασία του γεγονότος αυτού είναι καθοριστική, αν και συνήθως η αξιολόγησή τους ως παράγοντα διαμόρφωσης της πολιτικής σκηνής είναι ελλιπής, ιδίως από τμήμα των δυνάμεων της Αριστεράς.

Πράγματι, σε όλες τις ιστορικές περιπτώσεις όπου η Αριστερά δημιούργησε τις προϋποθέσεις για ευρεία μαζική απεύθυνση και διεκδίκησε ηγεμονική θέση στην πολιτική σκηνή ήταν όταν υλοποίησε πολιτικές συμμαχιών στο πλαίσιο ειδικών στιγμών κορύφωσης της ταξικής πάλης. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν βέβαια το ΕΑΜ και ο τρόπος που υλοποίησε αυτές τις πολιτικές με δυνάμεις που, αν και είχαν ανύπαρκτη ιστορία μαζικής απήχησης, στο πλαίσιο της απουσίας των παραδοσιακών αστικών κομμάτων κάλυψαν επαρκέστατα το κενό, απελευθερώνοντας κοινωνικές δυνάμεις που αναζητούσαν πολιτική έκφραση πέραν της κομμουνιστικής Αριστεράς. Και οι δυνάμεις αυτές αποδείχθηκαν απαραίτητες στην επίτευξη του αντιστασιακού ενεργήματος.

Πέρα, όμως, από το ΕΑΜικό παράδειγμα και μετέπειτα στιγμές του εργατικού κινήματος το επιβεβαιώνουν. Ο ΔΣΕ συρρίκνωσε τα περιθώρια επιβίωσής του όταν, ιδίως μετά τα 1948, απομονώθηκε από τους πρώην συμμάχους του, πολλοί από τους οποίους δεν απέρριψαν αρχικά το εγχείρημά του ως δύναμη πίεσης για την πολιτική αποκατάσταση της Αριστεράς, αλλά αντέδρασαν τελικά στην κρίση στόχων του ΔΣΕ μετά τη συγκρότηση της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης στα τέλη του 1947.

ΚΑΤΑ ΑΝΑΛΟΓΟ ΤΡΟΠΟ η πορεία της ΕΔΑ συνδέθηκε με αυτές τις πολιτικές συμμαχιών. Παρά τη φιλολογία του «τι Πλαστήρας, τι Παπάγος», σε πείσμα των προκλήσεων με τις δολοφονίες Μπελογιάννη, Γαβριηλίδη, Νικηφορίδη και των συντρόφων τους, τη διάλυση της νεολαίας της και την επιβολή του πλειοψηφικού, η ΕΔΑ επέμεινε σχεδόν μέχρι τέλους στην πολιτική των συμμαχιών και γι' αυτό αντιπαρήλθε την πολιτική της απομόνωση και εξασφάλισε το 10% των ψήφων στα 1952.

Εκεί, όμως, που η πολιτική των συμμαχιών έδειξε τι μπορούσε να αποδώσει ήταν με την προϊούσα πορεία της ΕΔΑ ως αξιωματικής αντιπολίτευσης στα 1958. Ήδη στις εκλογές του 1956 ήταν εμφανή τα αποτελέσματα: η «Εθνική Κίνηση Αλλαγής», εγγεγραμμένη στη λογική έστω και εκλογικών συμμαχιών, υπολογίζεται ότι απέφερε στην ΕΔΑ ένα ποσοστό λίγο κάτω από 20%. Το βήμα για το ποσοστό του 24,4% στα 1958 ήταν αναμενόμενο. Ήταν τότε ακριβώς που η ΕΔΑ κατέστησε τις συγκλίσεις που επιχείρησε σε κεντρικό παράγοντα της πολιτικής διαδικασίας. Αν και το εγχείρημα αντιμετώπισε τη φοβία των συμμάχων, ωστόσο συνέτεινε ώστε να διεμβολιστεί το Κέντρο από το οποίο επιχειρήθηκε να αποσπαστούν τα μικρότερα κεντρώα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. Μάλιστα, ακόμα και με τον Σπ. Μαρκεζίνη, αρχηγό του Κόμματος των Προοδευτικών, που φιγουράριζε ως ο πόλος διαμόρφωσης ενός αντικαραμανλικού μετώπου, ενεπλάκη σε συνεννοήσεις η ΕΔΑ, ώστε να παρέμβει στις συγκλίσεις που εκκολάπτονταν και διαστρέβλωναν τη φύση της κοινωνικής αντιπαράθεσης.

ΑΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΣΥΝΤΟΜΑ το εγχείρημα αποδείχθηκε ατελέσφορο, ωστόσο αποδυνάμωσε την επιδίωξη να καταστεί ο μετριοπαθής κεντροδεξιός χώρος εκπρόσωπος της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Μάλιστα, τον διέσπασε, όπως χαρακτηριστικά εκφράστηκε με τον χαιρετισμό στην κεντρική προεκλογική συγκέντρωση της ΕΔΑ στην Αθήνα του Στ. Μερκούρη, βουλευτή του Συναγερμού στα 1952 και υποψηφίου της ΕΡΕ στα 1956. Το αποτέλεσμα αυτής της τακτικής ήταν η ΕΔΑ να αντιπαρέλθει τους περιορισμούς των εκλογικών νόμων, να καταστεί αξιωματική αντιπολίτευση, να υποσκελίσει το Κόμμα των Φιλελευθέρων αλλά και να εξασφαλίσει ισχυρή παρουσία ακόμα και στις μεσοαστικές και αγροτικές περιοχές της χώρας που μέχρι τότε ήταν απροσπέλαστες.

Και μπορεί να υποθέσει κανείς ότι οι κεντροαριστερές αυτές συγκλίσεις συρρίκνωσαν τους κοινωνικοπολιτικούς προσανατολισμούς της ΕΔΑ, όμως Αμερικανοί, παλάτι και κατασταλτικές δυνάμεις είχαν τελείως διαφορετική γνώμη. Μετά το εκλογικό αποτέλεσμα ο στρατός προετοίμαζε πραξικόπημα, η CIA εξέταζε να εξαγοράσει πολιτικές δυνάμεις που συνομιλούσαν με την ΕΔΑ, η αμερικανική πρεσβεία μεθόδευε να πιέσει την κυβέρνηση Καραμανλή να την κηρύξει παράνομη, οι κατασταλτικές δυνάμεις να καταστήσουν αβίωτη τη ζωή των αριστερών ψηφοφόρων.

ΆΛΛΩΣΤΕ, ΟΙ ΔΙΩΞΕΙΣ που επακολούθησαν, έχοντας χαρακτήρα πολιτικού πογκρόμ (εκρήξεις, εμπρησμοί, δολοφονίες, συλλήψεις, απαγορεύσεις συγκεντρώσεων, εκτοπισμοί, φυλάκιση του Μ. Γλέζου), ήταν στην ουσία τμήμα της αστικής απάντησης στην πολιτική συμμαχιών της ΕΔΑ. Γιατί είχαν ως κύριο στόχο τους συμμάχους και τις επιρροές της ΕΔΑ και λιγότερο τα ίδια τα μέλη και τους οπαδούς της. Πράγματι, έναν χρόνο μετά στις δημοτικές του 1959 απέδωσε το σχέδιο αποσύνδεσης της ΕΔΑ από τις επιρροές της. Η αναγόρευση τμήματος των κεντρογενών βουλευτών της σε «Δημοκρατική Ένωση» και η απουσία έντονων διεργασιών με τους «συμμάχους» κατέστησε αναμενόμενο το γεγονός ότι στα 1959 δεν εξέλεξε δήμαρχο σε κανέναν από τους μεσαίους επαρχιακούς δήμους εκτός από τη Μυτιλήνη όπως και σε κανέναν από τους 5 μεγάλους δήμους της περιφέρειας (Πάτρα, Βόλο, Λάρισα, Καβάλα, Ηράκλειο). Είναι ενδεικτικό ότι στη Λάρισα εκλέχτηκε δήμαρχος της Δεξιάς, ο Δ. Χατζηγιάννης, πρώην σύμμαχος της ΕΔΑ στα 1954. Μάλιστα, ακόμα και στους περιφερειακούς δήμους της Αθήνας που είχε στις εκλογές του 1958 τη συντριπτική πλειοψηφία (Κερατσίνι, Νίκαια) υπέστη συρρίκνωση. Αντίθετα, η ΕΔΑ παρουσίασε άνοδο στη Θεσσαλονίκη και τον Πειραιά (Παπαηλιάκης, Ντεντιδάκης) και σταθεροποίησε το ποσοστό της στην Αθήνα (Αγ. Τσουκαλάς) εκεί όπου διαφύλαξε τις συμμαχίες της. Η εξέλιξη αυτή ήταν η απαρχή της προϊούσας υποχώρησης των δυνάμεών της και το πάνω χέρι σύντομα ανέλαβε η Ένωση Κέντρου.

ΚΑΙ ΑΝ ΤΟΤΕ Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ των συμμαχικών πολιτικών προήλθε από την πίεση ανακτόρων, αμερικανών, κρατικού μηχανισμού και αστικού κόσμου, στις εκλογές του 2012 προήλθε σε μεγάλο βαθμό και από την αδυναμία της Αριστεράς, πλην του ΣΥΡΙΖΑ, να κατανοήσει ότι στις ειδικές συνθήκες μιας μετωπικής επίθεσης του κοινωνικού αντιπάλου η Αριστερά δεν έχει άλλη λύση παρά να αντιτάξει το δικό της μέγιστο των δυνάμεων, δηλαδή την ενότητά της. Δεν είναι τυχαίο ότι οι συσχετισμοί άλλαξαν όταν τέθηκε ανοιχτά η πρόταση μιας ευρείας πολιτικής συμμαχίας των δυνάμεων της Αριστεράς με κατάληξη μια ενδεχόμενη κυβέρνησή της. Όταν, όμως, διαψεύστηκε η δυνατότητα αυτών των συμμαχιών, την ίδια ακριβώς στιγμή ο αστικός κόσμος πήρε την πρωτοβουλία. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια των διερευνητικών εντολών κατόρθωσε να μετατοπίσει τη θεματική της αντιπαράθεσης στην κατεύθυνση της δήθεν αναγκαιότητας σχηματισμού κυβέρνησης, επενδύοντας στην αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ να υλοποιήσει τις συμμαχίες που υποσχέθηκε. Να σημειωθεί ότι στα 1958 η ΕΔΑ για να δελεάσει τον Μαρκεζίνη του παραχώρησε ακόμα και τη μελλοντική πρωθυπουργία.

ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΕΔΕΙΞΕ Η ΚΑΤΑΛΗΞΗ των πραγμάτων μετά τις εκλογές του Ιουνίου ήταν ότι η άρθρωση της πολιτικής των συμμαχιών της Αριστεράς δεν κατόρθωσε να υπερβεί τις αδυναμίες της: δεν είχε καταστεί επαρκής μια σύνθεση των επίσημων πολιτικών λόγων της με τα κοινωνικά κινήματα που γέννησε η αντιπαράθεση με το Μνημόνιο, σε συνδυασμό με ανεπάρκειες στη δρομολόγηση μαζικών διαδικασιών κινήματος. Έλειπε, επίσης, και η έμπρακτη παροχή αποδείξεων ότι οι σχέσεις συμμαχίας που διεκδικήθηκαν θα μπορούσαν να αποκτήσουν και οργανωτικά χαρακτηριστικά. Το συμμαχικό μόρφωμα του ΣΥΡΙΖΑ το επιχείρησε ανολοκλήρωτα, αφού δεν ανέδειξε επαρκώς την προοπτική της παραγωγής ενός μαζικού λαϊκού κινήματος. Αντίθετα, προσχώρησαν στη λογική αυτή κυρίως στελέχη προερχόμενα από τα αριστερά της σοσιαλδημοκρατίας, δίνοντας λαβές στην εντύπωση ότι οι συγκλίσεις θα εξαντλούνταν στη συγχώνευση αυτή. Την ίδια στιγμή συντελέστηκε πολύ δειλά η αποστασιοποίηση από την εποχή της «εωρο-λαγνείας», τότε που την ηγεμονία διέθεταν στον Συνασπισμό οι δυνάμεις εκείνες που τώρα βρίσκονται στη ΔΗΜ.ΑΡ. Η προσέγγιση μαζί της χωρίς σαφείς όρους και με αμυντικό τρόπο δικαιολόγησε τις αιτιάσεις των καλοθελητών για πιθανή ασυνέπεια στις αντιμνημονιακές στρατηγικές.

ΌΜΩΣ, ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ ΡΟΛΟ στην αποτυχία των πολιτικών συμμαχίας παίζει η αδυναμία να τεθούν οι όροι τους «από τα κάτω». Το πεδίο ήταν τελείως απρόσφορο στο μέτρο που δεν έχουν διαρραγεί οι περιχαρακώσεις των δυνάμεων της Αριστεράς. Ιδίως όταν η ηγετική ομάδα του ΚΚΕ, εμφορούμενη από προβλήματα προσανατολισμού, στα πρόθυρα μιας αριστερίστικης λογικής, τρομοκρατήθηκε από τις ενδεχόμενες εσωκομματικές επιπτώσεις λόγω της ασάφειας της ίδιας της στρατηγικής της. Σύμπτωμα ενός οικονομισμού που αποδίδει στην κρίση μεταφυσικές ικανότητες ανακλαστικής πολιτικοποίησης ή σε συνάρτηση με την αμετροέπεια να υπερεκτιμάς τις διαθεσιμότητες των μαζών με μοναδικό κριτήριο των ακτιβισμό της «πλατείας». Ιδίως όταν δεν εξηγείται γιατί δεν είχε συνέχεια, ενώ η μέση διάρκεια των απεργιών που προέκυψαν και αποτελούν το ασφαλέστερο δείγμα γραφής, όπως άλλωστε και η πυκνότητά τους, ήταν πολύ χαμηλή. Μάλιστα, όταν δεν προέκυψε μια εκτεταμένη διάρρηξη των παλιών συνδικαλιστικών σχέσεων εκπροσώπησης.

___________________

(*) Ο Μ. Λυμπεράτος είναι Ιστορικός, εντεταλμένος

διδασκαλίας στο ΠΜΣ του Παντείου Πανεπιστημίου

Οι εκλογές της 11 Μαΐου 1958 και το σπάσιμο της τρομοκρατίας

Μέρος της Κ.Ο. της ΕΔΑ του 1958. Στο κέντρο καθιστός ο Πρόεδρος Γ. Πασαλίδης.

Του ΜΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΙΔΗ(*)

(από τα Ενθέματα της ΑΥΓΗΣ)

Τις μέρες και εκείνες της δεκαετίας του ’50 που μου θύμισε το σημείωμα του Στρ. Μπουρνάζου για την Αυγή των βουλευτικών εκλογών της 11ης Μαΐου 1958 (Αυγή, 17.6.12)! Με τις εαμικές δυνάμεις και γενικά την Αριστερά πληγωμένη, καταματωμένη, αποδεκατισμένη, τρομοκρατημένη από τον Εμφύλιο, με τις διώξεις, τις εξορίες, τις φυλακίσεις και τις εκτελέσεις --νόμιμες και παράνομες-- να συνεχίζονται, με τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και τις απολύσεις από τις δουλειές. Με μεταμφιεσμένες τις παρακρατικές συμμορίες σε ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου), ΜΑΔ (Μονάδες Αποσπασμάτων Διώξεως), ΤΕΑ (Τάγματα Εθνικής Ασφαλείας) ή ΜΕΑ (Μονάδες Εθνικής Ασφαλείας). Με παράνομες τις οργανώσεις του ΚΚΕ, τους ασυρμάτους, τις κρύπτες, τις γιάφκες υποδοχής των αποστελλόμενων από το εξωτερικό στελεχών και τον Ραδιοφωνικό Σταθμό από το Βουκουρέστι να προσπαθεί να καθοδηγήσει και να ποδηγετήσει ό,τι του είχε απομείνει στην Ελλάδα.

Ήταν η εποχή του Ν. Μπελογιάννη, του Ν. Πλουμπίδη, του Ν. Βαβούδη, του Στ. Κασιμάτη, αλλά και του νεαρού Νίκου Νικηφορίδη από το Παγκράτι που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη αγωνιζόμενος για την ειρήνη και εκτελέστηκε στις 5 Μάρτη 1951 στο Γεντί Κουλέ. Ακόμη, του τελευταίου εαμικού αγωνιστή της αιματηρής σειράς των εκτελεσμένων αυτών των χρόνων, του δάσκαλου από την Κομοτηνή, στελέχους του ΚΚΕ και του ΔΣΕ Χρήστου Καράνταη: σταλμένος από την Αν. Γερμανία στην Κομοτηνή για οργανωτική δουλειά, συλλαμβάνεται στις 12.9.1952, καταδικάζεται σε θάνατο από το έκτακτο στρατοδικείο Καβάλας και εκτελείται τη 1η Μάη 1955 στις φυλακές Αλικαρνασσού. Και με όσους βρίσκονταν, μέσα και έξω από φυλακές και εξορίες, να προσπαθούν να ανασυγκροτήσουν την Αριστερά και να τη βάλουν σε νόμιμα καλούπια.

Καρπός αυτός των προσπαθειών θα είναι η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, η οποία αρχίζει να σηκώνει σιγά-σιγά κεφάλι και να δίνει τις πρώτες ελπίδες πολιτικής ανασυγκρότησης του αριστερού κινήματος. Κορύφωση αυτών των ελπίδων ήταν οι εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, οι οποίες θα γίνονταν με ένα εκλογικό σύστημα, ενισχυμένης αναλογικής. Θεσπίστηκε με στόχο να συνενωθούν η Δεξιά και το Κέντρο, που ήταν διασπασμένα σε διάφορες πολιτικές ομάδες, σε ένα κόμμα η κάθε παράταξη, ώστε αυτά τα δύο κόμματα να μπουν στη δεύτερη κατανομή. Οι εκλογομάγειροι έβαλαν κάτω τις σοφές κεφαλές τους και κατέληξαν ότι έτσι θα υποχρέωναν κυρίως το Κέντρο να ενωθεί σε ενιαίο κόμμα ώστε να έλθει δεύτερο. Για την ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή (παρά την αποχώρηση στελεχών όπως ο Γ. Ράλλης, ο Π. Παπαληγούρας κ.ά.) ήταν εξασφαλισμένη η πρωτιά. Παρά τις προσδοκίες όμως των εκλογομάγειρων, από το Κέντρο ενώθηκαν στο Κόμμα των Φιλελευθέρων μόνο ο Σ. Βενιζέλος και ο Γ. Παπανδρέου. Την ΕΔΑ, με τη βοήθεια της τρομοκρατίας που θα εντεινόταν μέχρι τις εκλογές, θα την περιόριζαν σε ποσοστό μικρότερο από τις προηγούμενες εκλογές και μόνο στις έδρες της πρώτης κατανομής που κατανέμονταν με την απλή αναλογική.

Τα τελευταία γραφεία της ΕΔΑ Πάτρας, επί της οδού Μαιζώνος.

Η ΕΔΑ όμως με τον Γ. Πασαλίδη, τον Η. Ηλιού, τον Μ. Δρακόπουλο και άλλα στελέχη έπιασε όχι μόνο το νόημα της προσπάθειας των αντιπάλων, αλλά και τον τρόπο της αντιμετώπισής της. Έπρεπε όλοι να ψηφίσουν, βγαίνοντας από το καβούκι της προστασίας τους στις πόλεις και τις κωμοπόλεις όπου τους είχε σπρώξει ο Εμφύλιος και οι διώξεις, και να πάνε να ψηφίσουν στους τόπους τους, στους εκλογικούς καταλόγους των οποίων ήταν εγγεγραμμένοι. Δεν έπρεπε να χαθεί ούτε μία ψήφος, τόσο από αυτούς τους φυγάδες, όσο και από όσους μέχρι τώρα τρομοκρατημένοι έδιναν την ψήφο τους στη Δεξιά ή το Κέντρο. Και ρίχνει τα συνθήματα: «Όλοι στα χωριά μας να ψηφίσουμε», «Καμιά ψήφος μας δεν πρέπει να πάει χαμένη» «Εμπρός για τη Β΄ κατανομή», «Εμπρός να τελειώνουμε πια με την τρομοκρατία». Έγινε καλή δουλειά στις εθνικοτοπικές και στα στέκια των αστικών κέντρων όπου σύχναζαν αυτοί οι φυγάδες.

Εκατοντάδες πούλμαν ξεχύθηκαν προς την περιφέρεια, με πανώ, μεγάφωνα, τραγούδια, συνθήματα και προκηρύξεις που σκόρπαγαν στο διάβα τους. Η Αριστερά είχε ξαναζωντανέψει. Κράτος και παρακράτος αιφνιδιάστηκαν. Και έγινε το ακατόρθωτο! Αντί του Κέντρου, έρχεται η ΕΔΑ δεύτερο κόμμα και μπαίνει στη δεύτερη κατανομή, με ποσοστό περίπου 25% και 79 έδρες. Και γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση! Το Κόμμα των Φιλελευθέρων, έρχεται τρίτο --καλή ώρα σαν το ΠΑΣΟΚ σήμερα-- με 20% και 36 έδρες. Η ΕΡΕ βέβαια θριάμβευσε με 41% και 173 έδρες.

Αξίζει να αναφέρω πώς έγιναν οι εκλογές σε ένα ξεχασμένο χωριό, στο βάθος του κάμπου της Νεμέας, τον Άγιο Νικόλαο, όπου είχα διοριστεί δικαστικός αντιπρόσωπος. Όσες φορές είχα διοριστεί δικαστικός αντιπρόσωπος, πάντοτε επεδίωκα --και το πετύχαινα-- να κάνω τίμιες εκλογές στο τμήμα μου. Δεν μπορούσα βέβαια να μη δίνω θάρρος στους υποψήφιους και τους αντιπρόσωπους της Αριστεράς, στο πλαίσιο όμως των νόμιμων δικαιωμάτων μου, που δεν εννοούσα να τα παραμερίσω, που πάντοτε λειτουργούσαν υπέρ εκείνων.

Στο χωριό ήλθε από την Αθήνα την παραμονή των εκλογών, σαν αντιπρόσωπος της ΕΔΑ αλλά και για να ψηφίσει, ένας παλιός νεαρός αντάρτης του Δημοκρατικού Στρατού, με φυλακές και εξορίες στην πλάτη του. Το χωριό είχε να τον δει από τότε που κατατάχτηκε στο ΔΣΕ. Πρωτάκουστο και παράτολμο για τα μέχρι τότε δεδομένα του χωριού. Οι παρακρατικοί και τα ΤΕΑ (τυπικά αφοπλισμένα εκείνες τις μέρες) δεν τόλμησαν να τον πειράξουν. Όταν όμως πήγε στο καφενείο για να σπάσει την τρομοκρατία με την εμφάνισή του αλλά και για να δει κανένα φίλο, του άρπαξαν, ο διμοιρίτης των ΤΕΑ του χωριού και η παρέα του, το πάκο με τα ψηφοδέλτια της ΕΔΑ που έφερνε από την Αθήνα.

Μου ήλθε καθυστερημένος και μουδιασμένος το πρωί των εκλογών στο σχολείο όπου ήταν το εκλογικό κέντρο, όταν πια είχα μοιράσει τις αρμοδιότητες των μελών της εφορευτικής επιτροπής, που ο καθένας τους ήταν και αντιπρόσωπος ενός από τους υποψηφίους της ΕΡΕ (ένας από αυτούς μάλιστα ήταν και ο διμοιρίτης των ΤΕΑ !). Στο μεταξύ είχα μάθει από αυτούς --που πανηγύριζαν-- την περιπέτεια του Εδαΐτη στο καφενείο. Για να του δώσω θάρρος, τον διόρισα και βοηθό μου. Σε λίγο μου ζητά μερικά ψηφοδέλτια της ΕΔΑ, να πάει στο χωριό να τα μοιράσει. Οι άλλοι της επιτροπής έβαλαν τις φωνές. «Γιατί τον φοβόσαστε;» τους ρωτώ. «Λέτε ότι το χωριό σας δεν θα βγάλει ούτε ένα ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ, γιατί δεν υπάρχει πια κανείς κομμουνιστής. Ας τα μοιράσει λοιπόν, να δείτε αν έχετε κάνει καλά τη δουλειά σας». Τα πήρε και έφυγε. Κάποια στιγμή που βρεθήκαμε μόνοι στο εκλογικό κέντρο, τον ρωτώ τι ελπίζει. «19 το λιγότερο», μου λέει με ένα χαμόγελο ικανοποίησης. Ε, λοιπόν στα 270 περίπου ψηφοδέλτια που βγήκαν από την κάλπη, δύο μόνο ήταν της ΕΔΑ! Το δικό του και το δικό μου! Η τρομοκρατία είχε κάνει πράγματι καλά τη δουλειά της. Ωστόσο, η ψήφος του τολμηρού παλιού αντάρτη του ΔΣΕ ήταν ένα από τα λιθαράκια που έφεραν την ΕΔΑ στην αξιωματική αντιπολίτευση.

Την άλλη μέρα που πήγα στο κοντινό χωριό, το παλιό ανταρτοχώρι Σκοτεινή, δεν πρόλαβα το μοναδικό λεωφορείο της ημέρας για το Άργος και πήρα ένα μουλάρι. Στο δρόμο, ο μουλαράς μου λέει ότι στον Άγιο Νικόλαο ψάχνουν ακόμη να βρουν ποιανού ήταν το δεύτερο ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ. Είχαν βουίξει τα τηλέφωνα! Δεν πίστευαν ότι μπορούσε να ήταν του δικαστικού αντιπροσώπου, γιατί σαν φορείς εξουσίας μας έβλεπαν δεξιούς ή το λιγότερο κεντρώους. «Πες τους», του λέω, «ότι είναι δικό μου, να μην ψάχνουν να κάψουν κανένα χωριανό τους». Έμεινε για ώρα να με κοιτάζει άφωνος. Κι αφού αποκαλύφθηκα, του έκανα και τη σχετική προπαγάνδα. Ήταν χήρος, με τέσσερα παιδιά, με μοναδική περιουσία τέσσερα στέμματα χωραφιών και το μουλάρι, και καμάρωνε που ψήφιζε ΕΡΕ! Τον έφτασα να μου υποσχεθεί ότι από εδώ και πέρα θα ψηφίζει Αριστερά. Μάλιστα, στο επόμενο χωριό με πήγε στο καφενείο ενός «πολύ κομμουνιστή που μόλις βγήκε από φυλακή», όπως μου τον σύστησε. Απογοητεύτηκε όμως. Ο άνθρωπος είχε φάει το ξύλο της χρονιάς του από τους τραμπούκους του χωριού το βράδυ της παραμονής και είχε υποχρεωθεί να ψηφίσει ΕΡΕ με σημαδεμένο ψηφοδέλτιο! Οι μελανιές και οι καρούμπαλοι φαίνονταν ακόμη στο σώμα και το κεφάλι του.

Σ’ αυτές τις συνθήκες, ήταν πραγματικός άθλος αυτό που πέτυχε η ΕΔΑ: να σηκώσει επιτέλους κεφάλι η Αριστερά και ν’ αρχίσει να μπαίνει στο πολιτικό παιχνίδι με τις πραγματικές δυνάμεις της. Η ανησυχία Αμερικανών και Κ. Καραμανλή ήταν μεγάλη, γιατί έβλεπαν ότι αν συνεχιζόταν η άνοδος της Αριστεράς θα μπορούσε ίσως να διεκδικήσει κοινοβουλευτικά και την εξουσία. Έτσι ο Κ. Καραμανλής περνάει νέο εκλογικό νόμο για να βοηθήσει περισσότερο τη συνένωση των κεντρώων δυνάμεων. Όμως, η νοθεία και η αφάνταστη τρομοκρατία που εξαπέλυσε ο κρατικός και ο παρακρατικός μηχανισμός στις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961, ευνόησε μόνο την ΕΡΕ (έπιασε τώρα 50,77% και 176 έδρες). Έπληξε όχι μόνο την ΕΔΑ, αλλά και την Ένωση Κέντρου, με αποτέλεσμα να μείνουν στην Ιστορία οι εκλογές αυτές ως «εκλογές της βίας και της νοθείας». Και να ξεκινήσει ο περιβόητος Ανένδοτος Αγώνας του Γ. Παπανδρέου, που βασικά διεξήχθη με τους Εδαΐτες και τους Λαμπράκηδες στους δρόμους της Αθήνας.

[Σχόλια και συζήτηση για το άρθρο στο ιστολόγιο των Ενθεμάτων]

(*) Ο Μ. Ιωαννίδης είναι συνταξιούχος δικηγόρος. Στην Κατοχή ήταν καπετάνιος του λόχου ΕΛΑΣ Βύρωνα Αθηνών, φοίτησε στη Σχολή Αξιωματικών του ΓΣ του ΕΛΑΣ στο Βουνό, ονομάστηκε Ανθυπολοχαγός και στη συνέχεια τοποθετήθηκε Επιτελής του Προτύπου Τάγματος της Α΄ Ταξιαρχίας Αθηνών που έδρευε στην Καισαριανή.- Eίναι συγγραφέας του βιβλίου «Φάκελος Νο 9745/Β. Στα χρόνια του Μεγάλου Αγώνα» (εκδ. Μέδουσα).