Η λεγόμενη «θεωρία του τρελού» στις διεθνείς σχέσεις —η ιδέα ότι ένας ηγέτης προβάλλει εικόνα απρόβλεπτης και ανεξέλεγκτης συμπεριφοράς ώστε να εκβιάσει παραχωρήσεις— δεν είναι καινούργια. Ο Ντόναλντ Τραμπ όμως την εξωθεί πραγματικά στα όρια της.
Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε τη Δευτέρα, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν περιορίστηκε στο να αναθερμάνει τις απειλές που εξαπολύει σχεδόν καθημερινά εναντίον του Ιράν από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ΗΠΑ και Ισραήλ ξεκίνησαν τον σημερινό πόλεμο.
Αντιθέτως, παρουσίασε με ανατριχιαστική ωμότητα ένα σχέδιο ολοκληρωτικής καταστροφής του αντιπάλου. Περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο βασικές υποδομές —γέφυρες, ενεργειακά δίκτυα, κρίσιμες εγκαταστάσεις— θα μπορούσαν να εξαλειφθούν μέσα σε λίγες ώρες. Και δεν ήταν μια απειλή που διατυπώθηκε ως έσχατο σενάριο αλλά ως άμεση επιλογή, εφόσον η Τεχεράνη δεν συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις του ίδιου.
Όταν όμως ο ηγέτης της μεγαλύτερης υπερδύναμης του πλανήτη – και μέχρι πρότινος του λεγόμενου «ελεύθερου κόσμου» - δηλώνει απερίφραστα ότι μπορεί να «εξαλείψει» μια χώρα μέσα σε μία νύχτα, το ερώτημα δεν είναι αν μπλοφάρει, αλλά ποιο θα είναι το κόστος αν τελικά δεν το κάνει..
Ο Αμερικανός πρόεδρος απαιτεί την άνευ όρων παράδοση του Ιράν και εκφράζει ανοιχτά την πρόθεση να «πάρει το πετρέλαιο» και να επιβάλει ο ίδιος διόδια στα «απελευθερωμένα» στενά του Ορμούζ. Δεν μπορούμε επομένως να μιλάμε πια για απλώς μια ιδιαίτερα επιθετική διαπραγματευτική γραμμή.
Γιατί τα όσα δήλωσε ο Τραμπ σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση συνιστούν την ανοιχτή διακήρυξη μιας πολιτικής όπου το διεθνές δίκαιο καταργείται ολοκληρωτικά και αντικαθίσταται από τον «νόμο της ζούγκλας» όπου ο πιο δυνατός επιβάλει τη θέληση του, λεηλατεί και αναδιαμορφώνει ολόκληρες χώρες με τον τρόπο που θέλει.
Η επίκληση της αρχής «ο νικητής παίρνει τα λάφυρα» δεν αποτελεί μεταφορά. Είναι η ρητή υιοθέτηση μιας αντίληψης που ιστορικά ταυτίστηκε όχι μόνο με την περίοδο της αποικιοκρατίας αλλά και με τις πιο βίαιες και ολοκληρωτικές εκδοχές της εξουσίας.
Πρόκειται για διολίσθηση σε αντιλήψεις που θυμίζουν τη χιτλερική λογική της απόλυτης ισχύος, όπου η καταστροφή ολόκληρων κοινωνιών, η αρπαγή φυσικών πόρων και η υποταγή πληθυσμών μετατρέπονται από εγκλήματα σε μέσα άσκησης πολιτικής.
Η «θεωρία του τρελού» παύει έτσι να λειτουργεί ως υπολογισμένο διαπραγματευτικό τέχνασμα και γίνεται μηχανισμός ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Γιατί όσο πιο πειστική είναι η απειλή, τόσο μειώνεται το περιθώριο υπαναχώρησης χωρίς απώλεια της όποιας αξιοπιστίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα επικίνδυνο σπιράλ: η ρητορική ωθεί την πράξη και η πράξη, με τη σειρά της, απαιτεί ακόμη πιο ακραία ρητορική.
Ταυτόχρονα, η επίκληση θρησκευτικών αναφορών και η ιδεολογική επένδυση της σύγκρουσης ενισχύουν μια αίσθηση «ιστορικής αποστολής», που την καθιστούν ακόμη πιο επικίνδυνη. Ο υπουργός Άμυνας/Πολέμου, Πητ Χεγκσεθ έφτασε στο σημείο, μέρες που είναι, να παρουσιάσει τη διάσωση του Αμερικανού πιλότου από το νοτιοδυτικό Ιράν ως χριστιανική παραβολή.
«Καταρρίφθηκε μια Παρασκευή: Μεγάλη Παρασκευή. Κρυμμένος σε μια σπηλιά το Σάββατο. Και διασώθηκε την Κυριακή. Μεταφέρθηκε εκτός Ιράν καθώς ανέτειλε ο ήλιος την Κυριακή του Πάσχα — ένας πιλότος αναγεννημένος. Όλοι πίσω και παρόντες, ένα έθνος που πανηγυρίζει. Ο Θεός είναι καλός».
Χρειάζεται πράγματι ένα σπάνιο —και βαθιά προβληματικό— ταλέντο για να καταφέρει κανείς να αναβαθμίσει, έστω και συγκριτικά, ένα θεοκρατικό καθεστώς όπως αυτό της Τεχεράνης σε φωνή λογικής και αυτοσυγκράτησης. Και όμως αυτό ακριβώς έχει πετύχει σήμερα η αμερικανική κυβέρνηση. Κατεβάζει τον πήχη τόσο χαμηλά, ώστε η άλλη πλευρά να εμφανίζεται σχεδόν ως υπόδειγμα νηφαλιότητας. Και από αυτή την άποψη, όποια και αν είναι τελικά η έκβαση του πολέμου, θα πρόκειται για μια τεράστια πολιτική ήττα για τις ΗΠΑ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου