Το χτύπημα Τραμπ στη Βενεζουέλα και το σοκ του ιμπεριαλιστικού ριμέικ

Στους πιο ψύχραιμους παρατηρητές, το χτύπημα των ΗΠΑ της 3-1-2026 στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Μαδούρο και της συζύγου του ίσως δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη...

Στους πιο ψύχραιμους παρατηρητές, το χτύπημα των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του Μαδούρο και της συζύγου του- στους οποίους φέρεται να απαγγέλθηκαν ήδη κατηγορίες από την αμερικανική δικαιοσύνη για “ναρκο-τρομοκρατία” - ίσως δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη. Όχι μόνο επειδή θεωρούνταν αναμενόμενο, κατά κάποιο τρόπο, καθώς ήταν γνωστό ότι προετοιμάζονταν επιχειρησιακά και επικοινωνιακά ήδη από τον περασμένο Σεπτέμβριο, αλλά κυρίως γιατί δεν είναι η πρώτη φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες επεμβαίνουν στρατιωτικά σε χώρα της Λατινικής Αμερικής, με ωμό και απροκάλυπτο τρόπο, για να ανατρέψουν την ηγεσία της. Το είχαν κάνει το 1983 στη Γρενάδα -στη πρώτη αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή στο εξωτερικό μετά τον Πόλεμο στο Βιετνάμ- για να την αποτρέψουν να γίνει μια δεύτερη “Κούβα” και να βρεθεί στην σοβιετική σφαίρα επιρροής, και το είχαν ξανακάνει το 1989, στον Παναμά, για να ανατρέψουν το καθεστώς του διαβόητου στρατηγού Νοριέγκα, του “αποστάτη” πράκτορα της CIA που κατηγορήθηκε στη συνέχεια για “διακίνηση ναρκωτικών”. Μάλιστα η επέμβαση εκείνη, υπό την κωδική ονομασία “Δίκαιος Σκοπός”, ήταν η μεγαλύτερη, ιστορικά, στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ σε χώρα της Λατινικής Αμερικής από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επομένως η έκπληξη για τη Βενεζουέλα ίσως να μην είναι ιδιαίτερη. Όμως η ανησυχία για τις σελίδες που έπονται είναι μεγάλη και έντονη. Κι ο λόγος είναι συγκεκριμένος: Το κατακερματισμένο, αποδιοργανωμένο και απογυμνωμένο από διευθετήσεις, νόρμες και πλέγματα ασφαλείας, διεθνές περιβάλλον. Η αμερικανική “απόβαση” στο Καράκας εκτυλίσσεται με φόντο μια χαοτική παγκόσμια αρένα με πολέμους και συγκρούσεις να μαίνονται εκτός πλαισίου συστημικού ανταγωνισμού υπερδυνάμεων, στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική ενώ ο καπιταλιστικός ανταγωνισμός οξύνεται σε σημείο φλεγμονής, η κρίση δημοκρατίας κατατρώει τα θεμέλια των δυτικών κοινωνιών και νέοι πόλοι ηγεμονισμού παίρνουν τη σκυτάλη από τους παλιούς. Τέλος εποχής Από κάθε άποψη, η μεταψυχροπολεμική εποχή έχει τελειώσει. Όμως αυτό που αναδύεται στη θέση της δεν είναι μια νέα τάξη πραγμάτων. Είναι μια ασταθής μεσοβασιλεία, ηλεκτρισμένη και επικίνδυνη, με εντεινόμενη αντιπαλότητα μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, με εκ νέου οικειοποίηση της μιλιταριστικής λογικής και αναβίωση του ιμπεριαλισμού, συνθηκών που η μεταψυχροπολεμική τάξη και οι αφελείς αφηγήσεις περί “τέλους της Ιστορίας” τις έκανε να φαντάζουν ξεπερασμένες. Η κονιορτοποίηση του σημερινού διεθνούς συστήματος δεν είναι φαινόμενο της τύχης. Είναι το αποτέλεσμα των ανεπίλυτων δομικών αστοχιών που είναι εγγενείς στην παγκόσμια καπιταλιστική τάξη, είναι η συνέπεια της αργής κατάρρευσης των παραδοχών -και συναινέσεων- που κυριάρχησαν στην μεταψυχροπολεμική περίοδο μετά το 1991. ΑΠΑΤΗΛΕΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ Μια από αυτές ήταν και η πεποίθηση πως το τέλος του διπολικού ανταγωνισμού είχε μεταμορφώσει ριζικά την παγκόσμια σκηνή. Η μονοπολική κυριαρχία των ΗΠΑ, η παγκοσμιοποίηση και η εδραίωση του ρόλου διεθνών θεσμών όπως ο ΟΗΕ, ο ΟΑΣΕ, ο ΠΟΕ, καλλιέργησαν την εντύπωση πως οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί ανήκαν στο παρελθόν. Η χρήση στρατιωτικής ισχύος θα περιορίζονταν δραστικά από το διεθνές δίκαιο, τους κανόνες και την οικονομική αλληλεξάρτηση. Ο ανταγωνισμός θα συνεχιζόταν αλλά θα ήταν σε μεγάλο βαθμό εμπορικός, τεχνολογικός, επιστημονικός, όχι για εδάφη και ζώνες επιρροής. Απατηλές προσδοκίες Αυτή η προσδοκία αποδήχθηκε απατηλή. Αυτό που παρείχε το μεταψυχροπολεμικό σύστημα δεν ήταν η υπέρβαση της λογικής της ισχύος αλλά η συγκυριακή καταστολή της υπό συνθήκες συντριπτικής αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας. Η αποκαλούμενη “φιλελεύθερη διεθνής τάξη” λειτουργούσε λιγότερο ως ουδέτερο πλαίσιο και περισσότερο ως σταθερή ιεραρχία εφόσον κανένας δεν μπορούσε να αμφισβητήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το οικονομικό μοντέλο που υποστήριζαν. Μόλις αυτή η συνθήκη αποδυναμώθηκε, η βαθύτερη δυναμική του ανταγωνισμού επανεμφανίστηκε. Στο “βάθος” της ωμής αμερικανικής επέμβασης στη Βενεζουέλα και στον πυρήνα της σημερινής παγκόσμιας αστάθειας μπορεί εύκολα να διακρίνει κάποιος την τοξική αλληλεπίδραση μεταξύ γεωπολιτικού ανταγωνισμού και παγκόσμιου καπιταλισμού. Αντί να διαλύσει τον διακρατικό ανταγωνισμό, ο τελευταίος κύκλος της παγκοσμιοποίησης που πριμοδοτήθηκε από την μεταψυχροπολεμική τάξη και την αποθέωση του οικονομικού φιλελευθερισμού, τον ενέτεινε. Χώρες και μπλοκ, κορπορατικές οντότητες και μονοπώλια, ενεπλάκησαν ζωτικά σε διακρατικές αλυσίδες εφοδιασμού, σε ενεργειακές ροές, σε χρηματοπιστωτικές αγορές, σε τεχνολογικά οικοσυστήματα. Αυτές οι αλληλεξαρτήσεις αρχικά δοξάζονταν ευφορικά ως πηγές αμοιβαίου συμφέροντος και περιορισμού των κατακτητικών ενστίκτων. Αλλά με την πάροδο του χρόνου άρχισαν να θεωρούνται ως τρωτά σημεία και, όλο και περισσότερο, ως οπλικά συστήματα... ΕΓΓΕΝΕΙΣ ΑΣΤΟΧΙΕΣ Η επιστροφή της ιμπεριαλιστικής λογικής άρχισε να εκδηλώνεται μέσω του ελέγχου των ζωνών επιρροής, των οικονομικών εξαρτήσεων, των στρατηγικών διαδρόμων και των πολιτικών ευθυγραμμίσεων. Η επιρροή άρχισε να ασκείται ασφυκτικά όχι μόνο μέσω στρατευμάτων και βάσεων αλλά και μέσω δανεισμού, πωλήσεων όπλων, ενεργειακών συμφωνιών, τεχνολογικών προτύπων. Τώρα, σήμερα, στη Βενεζουέλα, ή και κάπου αλλού, ο ιμπεριαλισμός επιστρέφει στη γνώριμη μορφή του, την απροκάλυπτη και ωμή χρήση στρατιωτικής ισχύος. Σε έναν κόσμο όπου ο οικονομικός ανταγωνισμός έχει πάρει τη μορφή στοιχήματος ζωής και θανάτου, οι κανόνες έχουν γίνει κουρελόχαρτο και η ισχύς είναι ο τελικός κριτής των πάντων, η εκ νέου οικειοποίηση της ιμπεριαλιστικής λογικής δεν ήταν ζήτημα του “αν”, αλλά του “πότε”. Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα, σαν ένα πρώτο επεισόδιο αυτού του απωθητικού και άκρως ανησυχητικού ιμπεριλιστικού ρεμέικ, δεν πρέπει να ειδωθεί ως μια “ηθική αποτυχία” του απερχόμενου συστήματος ή ως μια αιφνίδια στροφή προς την επιθετικότητα. Είναι το δομικό αποτέλεσμα μιας παγκόσμιας τάξης που συνδύασε τον οικονομικό ανταγωνισμό με τον πολιτικό κατακερματισμό χωρίς να οικοδομήσει ανθεκτικούς μηχανισμούς συλλογικής ασφάλειας. Μέχρι να αντιμετωπιστούν οι εν λόγω οι υποκείμενες αντιφάσεις, δεν αποκλείεται τα πράγματα να γίνουν πολύ πιο επικίνδυνα… ΑΝΑΛΥΣΗ Νίκος Κυριακίδης, για το avgi.gr