Ιστορική αναδίφηση στην μνήμη ενός μεγάλου Αιγιαλέως

 

Η συγγραφέας  Αναστασία Ευσταθίου από το βήμα της Στέγης Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς» μίλησε  για τον Νικηφόρο Παμπούκη, αγωνιστή της Παλιγγενεσίας!

 

Ήταν μία βραδιά ιστορικής αναδίφησης στην μνήμη ενός μεγάλου Αιγιαλέως, σχετικά λίγου γνωστού αγωνιστή-ιεροδιδασκάλου των χρόνων του αγώνα της Παλιγγενεσίας και αυτών, πριν αυτής, στην σημερινή Ιταλία, χώρο ζύμωσης των επαναστατικών ιδεών.

Την αποκάλυψή του, από την λήθη του χρόνου, ανέλαβε η απόγονος του Αναστασία Ευσταθίου, το γένος Παμπούκη, που αναδίφησε στην αγνή προσωπικότητά του, μιλώντας στην Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς» τις 30 Μαρτίου 2026, ως μέλος της Εταιρίας Λογοτεχνών ΝΔ Ελλάδος.    

 Ο λόγος για τον ιεροδιδάσκαλο Νικόλαο,  Νικηφόρο μετά την αποφοίτησή  του,  Παμπούκη, καταγόμενο από τα Χαλκιάνικα, του Δήμου Νωνάκριδας,  της Αιγιάλειας Αχαΐας, που με τα γύρω οχτώ χωρία απαριθμούσε δεκατρείς χιλιάδες ψυχές.

 Ήταν παιδί του  ζευγαριού Πανάγου και Καλομοίρας, ανθρώπων ευσεβών και ενάρετων, με 12μελή οικογένεια, κι αφού διδάχθηκε τα πρώτα γράμματα στο σχολείο της πατρίδας του, κάτι σαν το δημοτικό σχολείο του σήμερα, στην συνέχεια, αφού αγαπούσε τα γράμματα, πήγε στην γειτονική σχολή για να συνεχίσει στην κωμόπολη ης Αγίας Βαρβάρας  για ανώτερη εκπαίδευση.

Έχει φθάσει  στην ηλικία των 15 χρόνων, με γονείς φτωχούς, χωρίς γρόσι στην τσέπη, αλλά με την στήριξη προύχοντα της περιοχής του,  το 1799  ξεκινάει από την Ακράτα για την Αθωνειάδα ξακουστή Σχολή, κάτι σαν πανεπιστήμιο του Αγίου Όρους,  να διδαχθεί τα γράμματα  της ιεροδιδαχτικής κατήχησης.

Και να αρχίσει η προσφορά του στον διαφωτισμό του Γένους  μας, εποχή δηλαδή, που  συγκλονίζονταν τα βασίλεια της Ευρώπης από τις εξεγερτικές ιδέες του Ρήγα Φεραίου, του Αδ. Κοραή και άλλων πολλών σύγχρονων διαφωτιστών της εποχής του!  Φθάνει στον βαθμό του διδάσκοντος νεωτεριστικές επιστήμες και ιδέες πρωτόγνωρες για τους συντηρητικούς κύκλους, προσκείμενους στο ιερατείο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δυσκολέψει την παρουσία του στην Αθωνειάδα, λόγω των σπιούνων, που εποφθαλμιούσαν την θέση του.

Στις Κυδωνίες (Αϊβαλί,  Μικράς Ασίας) μαθαίνουν ότι ο Νικόλαος Παμπούκης βρίσκεται εκτός Αθωνιάδας και τον προσεγγίζουν οι προύχοντες  για να διδάξει στην ακμάζουσα πόλη τους,  όπου υπήρχε αξιόλογη σχολή και μετά από εξαετείς σπουδές απέκτησε την ιδιότητα του δασκάλου.

 Είχε μυηθεί ως μέλος της Φιλικής Εταιρείας πριν 1818 όπου στην Τριπολιτσά πασάς ήταν ο Μουσταφάς Μπέης. Ακολούθησε  ο Τοπάλ (Σεγίντ) Αλή Πασάς. Έμεινε μια χρονιά, το 1818. Κι από το 1819 μέχρι το 1820 αναλαμβάνει πασάς πάλι ο Μουσταφά Μπέης.

Στο μεταξύ από το 1818 ο Νικηφόρος πια Παμπούκης, φρόντιζε να διαδίδει την ιδέα της επανάστασης στους πιο σημαντικούς πολιτικούς της Πελοποννήσου και στους κληρικούς. Ανακαλύφθηκε και καταζητήθηκε από τον Πασά Τριπολιτσάς Μουσταφά Μπέη,  αλλά κατέφυγε στην Ύδρα για να διδάξει τα γράμματα στους γιους των πλουσίων Υδραίων ιδιωτικώς. Αντιμετωπίζει την ζηλόφθονη τακτική ορισμένων, παραιτείται και τον ζητούν για δάσκαλο οι πλούσιοι του Πόρου. Οι αμοιβή του είναι αρκετά μεγάλη, οι μαθητές του πολλοί και ζητά την συνδρομή μέρους των αδελφιών του από τα Χαλκιάνικα. Διδάσκει στο Άργος, πάντα σε σπίτια ιδιωτών με πλούσια οικονομική επιφάνεια. Παράλληλα διαδίδει τους σκοπούς της Φιλικής Εταιρείας για επανάσταση του γένους.   Δίδαξε στους σημαντικότερους άνδρες των τριών αυτών τόπων, οι οποίοι ευεργετήθηκαν πολύ και με τη σειρά τους φάνηκαν πολύ χρήσιμοι στην επανάσταση που έγινε αργότερα.

Και επειδή ο πασάς της Τριπολιτσάς δεν έχει παύσει να τον καταζητεί σε ολόκληρη την Πελοπόννησο και είναι αδύνατο να επιστρέψει στην ιδιαίτερη  πατρίδα του, καταφεύγει στην Ιταλία, για να ξεφύγει από τον Πασά που τον κυνηγούσε αδίστακτα.

Στην Ιταλία που κατέφυγε διδάσκει εκεί, γνωρίζει τους εξεγέρτες λόγιους, μεγάλους άνδρες του πολιτισμού και των γραμμάτων, που φλέγονται από την ιδέα της ελευθερίας, οι οποίες ξεκίνησαν με την Γαλλική Επανάσταση, το 1789, με αίτημα αστικά δικαιώματα και γκρέμισμα της Βασιλείας στην Ευρώπη, όταν ο μικρός Νικόλας Παμπούκης ήταν 5 χρόνων. Με την ευκαιρία να αναφερθεί ότι το προσωνύμιο Παμπούκης είναι παραφθορά του Βαμβούκης, δηλαδή βαμβακάς, διότι ο γενάρχης της οικογένειάς του ήταν βαμβακοπαραγωγός! Τουτέστιν καλοστεκούμενος οικονομικά.

Στην Τοσκάνη της Ιταλίας, συναντήθηκε με τους περίφημους και ανώτερους αποστόλους, τον Τσακάλωφ, τον Αναγνωστόπουλο και τον Δημητρίου. Έμεινε εκεί πηγαίνοντας στο Πανεπιστήμιο, αλλά και γράφοντας παρακινώντας και συμβουλεύοντας τους αδελφούς και περιμένοντας την ημέρα της επαναστάσεως.

Εκεί λοιπόν γνωρίζεται με τα ακούσματα του Ρήγα, που με τον Θούριό του φλογίζει τους βαλκανικούς λαούς και  τους καλεί σε κοινό αγώνα κατά της σκλαβιάς και της τρομοκρατίας που έχουν επιβάλει οι Οθωμανοί οι οποίοι στηρίζονται από την Ιερά Συμμαχία των βασιλείων της Ευρώπης και του Αυστριακού εχθρού της επανάστασης των Ελλήνων Μέτερνιχ!

Το διεθνιστικό θούριο του Ρήγα τους καλεί:

Σουλιώτες, Μανιάτες, Μαυροθαλασσινούς Υδραίους, Κρητικούς, Μαλτέζους. Βούλγαρους κι' Αρβανίτες, Αρμένιους και Ρωμιούς... με το παρακάτω προσκλητήριο:

«Όσοι από την τυραννία πήγαν στην ξενητιά,

στον τόπο του καθένας ας έλθει τώρα πιά» .  

Ο Ρήγας μιλάει με το Θούριό του σε αυτούς και στις οικογένειές τους και τους ρωτά με τούτα τα θερμά λόγια γιατί:

«Σπηλιές να κατοικούμε, να βλέπουμε κλαδιά,

να φεύγουμ΄απ΄ τον  κόσμο   για την πικρή σκλαβιά;

Να χάνουμε αδέλφια, πατρίδα και γονείς,

τους φίλους, τα παιδιά μας κι όλους τους συγγενείς;

 

Όταν ξεκίνησε η επανάσταση επέστρεψε αμέσως και έλαβε ενεργό μέρος υπέρ του αγώνα. Υπηρέτησε ως στρατιώτης και ως δεινός ρασοφόρος ρήτορας στα στρατόπεδα των επαναστατημένων, δίπλα στον Κολοκοτρώνη. Πήρε μέρος στις Εθνοσυνελεύσεις, ενώ πήγαινε στα στρατόπεδα για να εμψυχώνει τους στρατιώτες εναντίον του Δράμαλη.

Έχασε στον πόλεμο την πλούσια βιβλιοθήκη του και την πατρική του περιουσία. Μετά την επανάσταση επέστρεψε στα γράμματα και ίδρυσε σχολείο στην Ακράτα. Πέθανε πάμφτωχος, καθ' ότι είχε πέσει θύμα ληστεία, από ομόδοξούς του στην πατρίδα του!

Τα επόμενα χρόνια ο Νικηφόρος Παμπούκης αγνοήθηκε από φεουδάρχες πολιτικούς της Διοίκησης, όπως αγνοήθηκε η συντριπτική πλειοψηφία των αγωνιστών από υποτελείς διοικούντες στο όνομα της αντιβασιλείας, που επέβαλαν οι ξένες μεγάλες δυνάμεις, που με τα ομολογοποιημένα αγγλικά δάνεια είχαν υποθηκεύσει όλους τους πλουτοπαραγωγικούς πόρους της χώρας, τα τελωνεία της, αλλά και τους φόρους των πολιτών, καθώς στην διάρκεια του αγώνα θαλασσινοί και στεριανοί πολιτικοί  καταχράστηκαν τα δάνεια εκατομμυρίων αγγλικών λιρών, που έλαβαν στο όνομα του ελληνικού λαού. Και το μόνο που τους απέμεινε για διαχείριση ήταν η πολιτική διχόνοια, τα ανεξέλεχτα πάθη και τα μίση αλλήλων δουλοφρόνων, π[ου στοιχίζονταν πίσω από τα πολιτικά κόμματα των Αγγλόφονων, των Γαλλόφρονων και των Ρωσόφρονων!

Και μόνον στην ανατολή του επόμενου αιώνα φάνηκε στη βιβλιογραφία ένα βιβλίο στην μνήμη του!

__________

Στο τέλος της εκδήλωσης, η διέθεσε στους παρευρισκόμενους το Ιστορικό Δρώμενο "Είτε Θάνατος! Είτε Λευτεριά!"