Κράτος και τα χειραγωγούμενα ΜΜΕ στην Ελλάδα (Α)

 

Ομιλία του συγγραφέα Βασ. Χριστόπουλου, για την επίδραση της ιδιωτικής τηλεόρασης, στην στρέβλωση της συνείδησης

Την Παρασκευή 24 Απρίλη πραγματοποιήθηκε με μεγάλη συμμετοχή η ανοιχτή συζήτηση του «Ομίλου Φίλων Ινστιτούτου Ν. Πουλαντζάς Πάτρας» στον πολυχώρο Μηχανουργείο της πόλης με θέμα:

«Η επικαιρότητα της σκέψης του Νίκου Πουλαντζά για το κράτος και τα ΜΜΕ στη σημερινή Ελλάδα».

Ομιλητές: Παντελής Κυπριανός, καθηγητής ΑΕΙ Πατρών και Βασίλειος Χριστόπουλος, συγγραφέας.

Μετά τις εισηγήσεις ακολούθησε συζήτηση και αναπτύχθηκε ένας πλούσιος προβληματισμός. Η Αριστερά διψάει για πολιτική – ιδεολογική συζήτηση και τα τελευταία χρόνια την έχει στερηθεί.

Παρακάτω το Istologio G. Mosxou αναφέρεται στην ομιλία του συγγραφέα Βασ. Χριστόπουλου, της οποίας εδώ παρουσιάζει απόσπασμα (Α΄ μέρος) λόγω του μεγάλου εύρους της,  με θέμα:

«Ο ρόλος των ΜΜΕ και η σχέση τους με το κράτος στην Ελλάδα σήμερα»

 

«ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΘΑ ΣΥΝΟΨΙΣΩ τις βασικές θέσεις του Ν. Πουλατζά για το κράτος που αναλυτικά ανέπτυξε ο Παντελής:

Το καπιταλιστικό κράτος είναι ένας θεσμικός χώρος ταξικής πάλης και όχι εργαλείο της άρχουσας τάξης ( όπως θεωρεί η Λενινιστική αντίληψη). Και ως θεσμικός χώρος έχει μια σχετική αυτονομία από την άρχουσα τάξη.

Συμπυκνώνει τις ταξικές σχέσεις που διαμορφώνονται στην κοινωνία

δηλαδή λειτουργεί σύμφωνα με το συσχετισμό δυνάμεων που κάθε φορά ισχύει στο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο.
Το κράτος αποτελείται αφ’ ενός από τους Καταπιεστικούς Μηχανισμούς του (στρατός, αστυνομία, δικαστήρια, φυλακές, γραφειοκρατία…) και αφ’ ετέρου από τους Ιδεολογικούς Μηχανισμούς του (εκπαίδευση, εκκλησία, τα ΜΜΕ).

Ο Ν. Πουλανζάς προφανώς αναφερότανε στα δημόσια ΜΜΕ. Στην εποχή του δεν είχαν ακόμη εμφανιστεί τα ιδιωτικά.

Στην ομιλία μου αναφέρομαι αποκλειστικά στα ιδιωτικά ΜΜΕ και κυρίως στην ιδιωτική τηλεόραση. Η δημόσια τηλεόραση πράγματι ανήκει στους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους που χαρακτηρίζονται από σχετική αυτονομία, αλλά η ιδιωτική τηλεόραση μάλλον όχι. Ανήκει στους μεγαλοεπιχειρηματίες της άρχουσας τάξης και αποτελεί ένα αυτόνομο κέντρο εξουσίας.
Προς πιστοποίηση της άποψής μας θα παρακολουθήσουμε τη σχέση ΜΜΕ και κράτους μέσα από μερικές πρόσφατες ιστορίες. Πρόκειται για ιστορίες που πολλοί από μας τις βιώσαμε τραυματικά, τόσο τραυματικά που θέλουμε να τις ξεχνάμε.

 

 1989: Ξεκινάμε με την ιστορία της δημιουργίας της ιδιωτικής τηλεόρασης

Η ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ καθιερώθηκε επίσημα το 1989. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 είχε αρχίσει να τίθεται έντονα το αίτημα για ιδιωτική ραδιοφωνία και, προς τα μέσα της δεκαετίας, για ιδιωτική τηλεόραση. Μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 1986, όταν η Νέα Δημοκρατία επικράτησε στην Αθήνα, την Θεσσαλονίκη και τον Πειραιά, οι δήμαρχοι των τριών πόλεων, Έβερτ, Κούβελας και Ανδριανόπουλος, έκαναν κινήσεις για την ίδρυση δημοτικών ραδιοφωνικών σταθμών, αναγκάζοντας τελικά την κυβέρνηση να θεσμοθετήσει την μη κρατική ραδιοφωνία (νόμος 1730/1987)
Δύο χρόνια μετά νομοθετείται και η ίδρυση ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών με τον Νόμο 1866/1989. Ο νόμος ψηφίστηκε από την κυβέρνηση Τζαννετάκη (συνεργασίας Νέας Δημοκρατίας και του τότε Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου).
Πριν από την επίσημη έναρξη των μεγάλων καναλιών, είχαν προηγηθεί πειραματικές εκπομπές από δήμους (όπως η TV 100 στη Θεσσαλονίκη το 1988), οι οποίες πίεσαν πολιτικά για την οριστική κατάργηση του κρατικού ελέγχου στις συχνότητες.
Λίγες εβδομάδες μετά, στις 20/11/1989 βγήκε στον αέρα το MEGA, με μετόχους την εκδοτική και επιχειρηματική ελίτ της χώρας: Χρήστος Λαμπράκης, Βαρδής Βαρδινογιάννης, Γιώργος Μπόμπολας, Κίτσος Τεγόπουλος και Αριστείδη Αλαφούζος.

 

2005: Η ιστορία του Βασικού Μετόχου

Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1989-2005 ΚΑΘΟΡΙΣΕ την πορεία της ιδιωτικής τηλεόρασης με την κυριαρχία επιχειρηματιών, κυρίως Εργολάβων Δημόσιων έργων και εφοπλιστών.
Μετά το Mega ο εφοπλιστής Μίνως Κυριακού δημιουργεί τον Antenna (ANT1) και ακολουθούν το Star και ο ΣΚΑΪ του Αλαφούζου (1993).
Το 2005 στάθηκε μια άλλη ιστορική στιγμή, με το νόμο για τον «Βασικό μέτοχο» που ψηφίστηκε από τη Βουλή στις 20 Ιανουαρίου (Ν.3310/2005).
Τον Οκτώβρη του 2004 είχε ειπωθεί από τον τότε πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή το περίφημο: «Δεν θα αφήσω πέντε νταβατζήδες και πέντε άλλα κέντρα να χειραγωγήσουν την πολιτική ζωή του τόπου».

Η φράση ειπώθηκε σε ένα δείπνο στην ταβέρνα «Μπαϊρακτάρης» στο Μοναστηράκι.

Ο «Βασικός Μέτοχος» είχε ως στόχο να απαγορεύσει σε επιχειρηματίες Δ.Ε να κατέχουν ΜΜΕ. Ο νόμος τελικά προσέκρουσε στην αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία τον έκρινε αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο.

Η κυβέρνηση υποχώρησε, ο νόμος τροποποιήθηκε και το ασυμβίβαστο χάθηκε.

 

2016: Η προσπάθεια του ΣΥΡΙΖΑ

ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΕΙΧΑΜΕ το μαύρο στην ΕΡΤ. Το είχε επιβάλει τον Ιούνιο του 2013 η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου – Κούβελα. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι της ΕΡΤ έθεσαν σε λειτουργία την ΕΡΤοπεν που λειτούργησε κινηματικά για δυο χρόνια και βοήθησε τόσο την άνοδο του κινήματος όσο και του Σύριζα.

Πολλοί από μας συμμετείχαμε τότε στο κίνημα κατά του μαύρου της ΕΡΤ στο δασύλλιο της Πάτρας που στεγαζόταν τότε ο ρ/σ ΕΡΑ Πάτρας.

Η ΕΡΤ επαναλειτούργησε τον Ιούνη του 2015.
Στα 2016 ψηφίστηκε ο νόμος 4339/2015 και έγινε ο πρώτος πλειοδοτικός διαγωνισμός για τη χορήγηση τεσσάρων τηλεοπτικών αδειών. Από το 1989 είχαν περάσει 27 χρόνια (ημι)ανομίας της ιδιωτικής τηλεόρασης

Οι προσωρινοί υπερθεματιστές ήταν:

ΣΚΑΪ Αλαφούζος: Με προσφορά 43,6 εκατ. ευρώ.
Καλογρίτσας: Με προσφορά 52,6 εκατ. ευρώ. Ακυρώθηκε καθώς δεν κατέβαλε την πρώτη δόση του τιμήματος και τη θέση του πήρε ο Σαββίδης. ANT1 Κυριακού: Με προσφορά 75,9 εκατ. ευρώ.
Alter Ego Μαρινάκης: Με προσφορά 73,9 εκατ. ευρώ.

Όταν ολοκληρώθηκε η διαδικασία (επεισοδιακά όπως όλοι θυμόμαστε), ο Νίκος Παππάς έγραψε:

«Η ρύθμιση έγινε, η μάχη κερδήθηκε, και τα 500 εκατ. θα εισπραχτούν υπέρ του Δημοσίου.

Η αδειοδότηση ολοκληρώθηκε μετά από 30 χρόνια συνενοχής του πολιτικού συστήματος και των ιδιοκτησιών των ΜΜΕ. Μιας συνενοχής που «επέβαλε» την ασυδοσία στο χώρο και τη μη καταβολή τιμήματος για τις συχνότητες.

Τα 200 εκατ. ευρώ που έχουν εισπραχθεί μέχρι τώρα, θα φτάσουν στο μισό δισ. ευρώ για την ερχόμενη δεκαετία και είναι ένα ποσό που δεν υπήρχε καν στο μυαλό ορισμένων πριν από το 2015».

Και κατέληγε:

«Η Πολιτεία ρυθμίζει, βάζει κανόνες, δίνει τις άδειες λειτουργίας
και αν ο νόμος δεν τηρηθεί, τις ανακαλεί».

Το ΣτΕ όμως έκρινε αντισυνταγματικό το νόμο 4339/2015. Με ψήφους 14 έναντι 11, χωρίς να μπει στην ουσία, έκρινε ότι η μεταφορά των αρμοδιοτήτων από το ΕΣΡ στον Υπουργό Επικρατείας ήταν αντίθετη προς το Σύνταγμα.

Και ο διαγωνισμός ακυρώθηκε.

 

2016-2020: Η Διαμόρφωση του Τοπίου μετά την Ακύρωση

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΚΥΡΩΣΗ ΤΟΥ «ΝΟΜΟΥ ΠΑΠΠΑ» το τηλεοπτικό τοπίο στην Ελλάδα οδηγήθηκε σε μια μεταβατική περίοδο, η οποία επανέφερε την αδειοδότηση στο ΕΣΡ.

Το ΕΣΡ διενήργησε νέο διαγωνισμό και μετά το 2019 το τοπίο σταθεροποιήθηκε με τους εξής σταθμούς:

ΣΚΑΪ, STAR, ALPHA, ANT1, MEGA (επανήλθε μετά το μαύρο του 2018), OPEN και το νέο τότε ACTION 24.

 

2018: Το «μαύρο» πέφτει στο MEGA

Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2016 παρά την ακύρωσή του δρομολόγησε κάποιες εξελίξεις. Επειδή ο σταθμός δεν είχε συμμετάσχει στο διαγωνισμό, στις 20 Σεπτεμβρίου 2018 έπεσε το «μαύρο» στο ΜΕGA. Μετά από απόφαση του ΕΣΡ, διακόπηκε το σήμα του από την DIGEA.

Το κανάλι παρέμεινε κλειστό για περίπου πέντε μήνες (από τον Σεπτέμβριο του 2018), μέχρι τον Φεβρουάριο του 2019. Μετά τις εκλογές το απέκτησε η εταιρεία Alter Ego του Βαγγέλη Μαρινάκη.

 

2016: Η Εξεταστική Επιτροπή για τα δάνεια ΜΜΕ

Ο ΣΥΡΙΖΑ ΑΝΟΙΞΕ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΤΩΠΟ κατά των επιχειρήσεων ΜΜΕ. Σύστησε εξεταστική επιτροπή της βουλής για διερεύνηση των δανειοδοτήσεων ΜΜΕ και κομμάτων.

Στην Εξεταστική Επιτροπή κλήθηκαν και κατέθεσαν ιδιοκτήτες και στελέχη των ΜΜΕ (Ψυχάρης, Αλαφούζος, Κυριακού, Μπόμπολας, Κοντομηνάς κλπ).

Στο πόρισμα του Σύριζα τονίζονται οι αθέμιτες τριγωνικές συναλλαγές των κομμάτων ΝΔ και Πασόκ, των τραπεζών και των ΜΜΕ.
Όλοι οι εκδότες είχαν τονίσει πως διώκονται από την κυβέρνηση.

Θυμίζω και κάποια στιγμιότυπα. Ο Ψυχάρης δήλωσε πως έπαιρνε δάνεια με αέρα. Ο Αλαφουζος επέμενε πως δεν υπάρχει αντικειμενική ενημέρωση ούτε τον ενδιαφέρει, αλλά το κανάλι του προωθεί τις δικές του αρχές και απόψεις .

Το πόρισμα πήγε στον εισαγγελέα που βέβαια δεν προχώρησε σε ποινικές διώξεις.

Τα άλλα κόμματα έβγαλαν τα δικά τους πορίσματα που κατήγγειλαν την πρωτοβουλία της κυβέρνησης.

 

 

 

Η στάση των ΜΜΕ απέναντι στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ

ΘΥΜΙΣΑ ΟΛΑ ΤΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ για να κατανοήσουμε σήμερα, μετά από δέκα χρόνια, τον πόλεμο που εξαπέλυσαν τα τότε ΜΜΕ κατά της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ μετά την ακύρωση του ν. Παππά:

Μια σκληρή και εμπαθής πολεμική, με μια αντίληψη πολιτικής εκδίκησης. Τα ΜΜΕ επικεντρώθηκαν σε έρευνες και αποκαλύψεις για τις συνθήκες του διαγωνισμού, τις εγγυητικές επιστολές Καλογρίτσα, την κλειστή διαδικασία και βομβάρδιζαν καθημερινά την κοινωνία. Παρουσίαζαν ένα αφήγημα «διαπλοκής», αυταρχισμού, «Ελέγχου της Ενημέρωσης» για τη δημιουργία ενός «ΣΥΡΙΖΑ channel».

Πρόβαλλαν έντονα το αίτημα της αντιπολίτευσης για παραίτηση Παππά και Τσίπρα, μιλούσαν για «θεσμική και δημοκρατική εκτροπή» και ζητούσαν άμεσες εκλογές. Η ακύρωση του διαγωνισμού παρουσιάστηκε ως η «αρχή του τέλους» της κυβέρνησης.

Σε εκείνον τον επικοινωνιακό πόλεμο στον οποίο ηγήθηκε ο ΣΚΑΪ πολλοί χαρακτήρισαν τους σταθμούς «βοθροκάναλα» και την απόφαση του ΣτΕ «πολιτική». Αυτό οδήγησε σε περαιτέρω όξυνση της έντασης, με τα ΜΜΕ να επιτίθενται σε κυβερνητικά στελέχη κλπ.
Μόνο τα ελάχιστα μέσα που υποστήριζαν την κυβέρνηση (Η Αυγή, Εφημερίδα των Συντακτών) τόνιζαν ότι η απόφαση του ΣτΕ συντηρούσε ένα καθεστώς «ανομίας» και «διαπλοκής» και πρόβαλαν την ανάγκη να πληρώσουν οι καναλάρχες για τη χρήση των δημόσιων συχνοτήτων.

Κλείνω αυτήν την τραυματική για πολλούς από μας περίοδο, με το εμπάργκο που εφάρμοσε ο Σύριζα και ο ίδιος ο Τσίπρας κατά του ΣΚΑΪ. Εφαρμόστηκε αυστηρά τα χρόνια 2018 και 2019 και έληξε τον Ιούλιο του 2019, όταν προεκλογικά ο ίδιος ο Τσίπρας εμφανίστηκε στο ΣΚΑΪ.

Αυτή είναι η ιστορία της σχέσης του Συριζα με τα συστημικά ΜΜΕ, της κυβέρνησης της Αριστεράς με τους καναλάρχες. Μια σχέση – πραγματικός ταξικός πόλεμος.

Στον πόλεμο αυτόν οι καναλάρχες με τη βοήθεια της δικαιοσύνης… βγήκαν νικητές.

 

Το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015

ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ ΥΠΗΡΞΕ ΜΙΑ ΑΠΟ τις πιο πολωμένες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Το ερώτημα αφορούσε την αποδοχή ή απόρριψη του σχεδίου συμφωνίας των θεσμών και τα ιδιωτικά ΜΜΕ είχαν στρατευτεί υπέρ του «ΝΑΙ» και «Μένουμε Ευρώπη».
Προσπάθησαν να κατατρομοκρατήσουν την κοινωνία με τον κίνδυνο εξόδου από το ευρώ, χρεοκοπίας, έλλειψης αγαθών κλπ. Στον πόλεμο επιστρατεύτηκαν και οι εταιρείες δημοσκοπήσεων. Όλες έδειχναν «Ναι» και το «Όχι» σε απόσταση αναπνοής, συχνά εντός του στατιστικού σφάλματος (GPO, Alco, MRB) με τις μετρήσεις τους τις τελευταίες ημέρες να εμφανίζουν το «Ναι» να προηγείται.
Παρά τη θέση των ΜΜΕ υπέρ του «ΝΑΙ», το εκλογικό σώμα απέρριψε με μεγάλη πλειοψηφία (61,31%) το προτεινόμενο σχέδιο συμφωνίας με μεγάλη συμμετοχή (62,5%).

Η γνώμη μου είναι πως τα ΜΜΕ δεν είχαν το χρόνο να ασκήσουν την προπαγάνδα τους. Το δημοψήφισμα προκηρύχθηκε τα ξημερώματα του Σαββάτου 27 Ιουνίου 2015 και διεξήχθη την Κυριακή 5 Ιουλίου 2015».

Πηγή: vasileioschristopoulos.wordpress.com - Α΄ μέρος