Οι φωτογραφίες των «200» παρουσιάστηκαν από το Υπ.Πο.

Παραμένει άγνωστο πώς τα ανεκτίμητης αξίας για την χώρας μας ιστορικά ντοκουμέντα κατέληξαν στην κατοχή του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, από τον οποίο τα αγόρασε το υπουργείο 

Λίγες ημέρες μετά την παράδοσή  τους στο ελληνικό κράτος, οι 216 συγκλονιστικές φωτογραφίες-ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή, και στην υπολοιπη Ελλάδα παρουσιάστηκαν την Πέμπτη, 5 Μαρτίου 2026, από το υπουργείο Πολιτισμού, ως τεκμήρια μιας από τις πιο εμβληματικές στιγμές της κατοχής.

Για πρώτη φορά, εκεί όπου επί δεκαετίες υπήρχε μόνο μια γκραβούρα και αφηγήσεις μιας ιστορίας από τις πιο σκοτεινές σελίδες της κατοχής, οι εικόνες έρχονται να δώσουν πρόσωπο στον αγώνα.

Συγκλονισμένη παραμένει η χώρα με την αποκάλυψη των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 από Γερμανούς ναζί στο Σκοπευτήριο της Καισαριανή, οι οποίες ήταν «στο σκοτάδι» για 82 χρόνια.

Τα στιγμιότυπα που δημοσιεύτηκαν στο ebay και ήταν προς πώληση, αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των 200 αντιστασιακών, ως αντίποινα για τη δολοφονία του υποστράτηγου Φραντς Κερχ στους Μολάους Λακωνίας από αντιστασιακούς.

Παραμένει άγνωστο πώς τα ανεκτίμητης αξίας για την χώρας μας ιστορικά ντοκουμέντα κατέληξαν στην κατοχή του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, από τον οποίο τα αγόρασε το υπουργείο Πολιτισμού.

Είναι γνωστό, ωστόσο, ότι ανήκαν στο προσωπικό άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, που υπηρέτησε στη Μαλακάσα.

Το υπουργείο Πολιτισμού, με τη βοήθεια της ελληνικής πρεσβείας στο Βέλγιο, πριν από λίγες ημέρες παρέλαβε 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και 4 παλαιά χαρτονομίσματα, από τον συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε.

 

Τραγουδούσαν τις  τελευταίες στιγμές πριν την εκτέλεσή τους

Οι 200 της Καισαριανής στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων, στάθηκαν μπροστά στον θάνατο και νίκησαν.

Την Πρωτομαγιά, δέκα φορτηγά ξεκίνησαν από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου μεταφέροντας τους μελλοθάνατους στο Σκοπευτήριο. Στον δρόμο, πίσω από τις καρότσες, έμεναν ρούχα και σημειώματα – όχι «αποχαιρετιστήρια» με την έννοια της παραίτησης, αλλά μηνύματα λεβεντιάς, αξιοπρέπειας και πίστης.

«Ο θάνατος δε θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ για πάλη… Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτέ», «Καλύτερα να πεθαίνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά, παρά να ζει σκλάβος», «Πρωτομαγιά. Γεια σας. Όλοι πάμε στη μάχη» έγραφαν μερικά από τα σημειώματα.

Στο Σκοπευτήριο οι 200 χωρίστηκαν σε εικοσάδες για να στηθούν στον τοίχο. Δέκα φορές ακούστηκε η ομοβροντία του εκτελεστικού αποσπάσματος και δέκα φορές οι χαριστικές βολές.

Τα πτώματα τα μετέφεραν στα φορτηγά οι επόμενοι είκοσι που περίμεναν τη δική τους σειρά – πηγαίνοντας προς το απόσπασμα, όπως έχει καταγραφεί, τραγουδώντας και χορεύοντας, προσπαθώντας με τις φωνές τους να σκεπάσουν τους ήχους των όπλων: «Αδέλφια, γεια σας!», «Ζήτω το ΚΚΕ! Ζήτω το ΕΑΜ! Ζήτω η Ελλάδα», «Εκδίκηση! Λευτεριά!».

Ελπίδες πως μπορεί να ξανανοίξει ένας διάλογος

 

Η πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού δίνει ελπίδες πως μπορεί να ξανανοίξει ένας διάλογος για το πώς αντιλαμβανόμαστε τα ιστορικά γεγονότα που διέπλασαν εν πολλοίς και τη σημερινή ουσία της μεταπολεμικής και σύγχρονης κοινωνίας στη χώρα μας κι ευελπιστούμε όλοι πως η συζήτηση που αχνοφαίνεται ν’ ανοίγει θα συνεχισθεί καλοπροαίρετα και στο μέλλον.

Η συλλογή περιλαμβάνει εκατοντάδες φωτογραφίες από την Καισαριανή, ορισμένες από τις οποίες φέρουν τη χειρόγραφη ένδειξη «Aten 1.5.44» – την ημερομηνία της σφαγής.

Έλληνες ιστορικοί, που επί χρόνια επισημαίνουν την έλλειψη αρχειακού υλικού από την περίοδο, χαρακτήρισαν τις εικόνες εξαιρετικές, τονίζοντας ότι η απρόσμενη ανακάλυψή τους θα συμβάλει όχι μόνο στην έρευνα για τα ναζιστικά εγκλήματα αλλά και θα «ανοίξει τον χώρο» για περαιτέρω συζήτηση γύρω από τον αιματηρό Εμφύλιο Πόλεμο του 1946-49.

Για δεκαετίες το ΚΚΕ ήταν παράνομο και η μνήμη γεγονότων όπως οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς ήταν απαγορευμένη, εν μέρει επειδή η πρόσβαση σε χώρους όπως το Σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν κλειστή.

Οι φωτογραφίες των εκτελεσθέντων ανοίγουν ξανά ένα κεφάλαιο τραυματικό μεν, αλλά συνάμα γόνιμο για την έρευνα και συνάμα για να αναδιατυπωθούν πολλές από τις προσλήψεις των γεγονότων, όπως και για τους πρωταγωνιστές τους στη σύγχρονη Ιστορία της Ελλάδας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι από την πρώτη στιγμή της δημοσιοποίησης του υλικού, χιλιάδες πολίτες ζητούσαν να αποσυρθούν αυτά τα μοναδικά ντοκουμέντα από το eBay και να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος, ώστε να αποδοθούν εκεί όπου –κατά την κοινή απαίτηση– πρέπει να βρίσκονται: σε δημόσιους φορείς, προσβάσιμους στο κοινό.

Το αίτημα πολλών πολιτών συνοδεύεται από την πεποίθηση ότι η αξία τους δεν είναι ιδιωτική ή συλλεκτική, αλλά εκπαιδευτική και ιστορική, ώστε οι σημερινές και οι επόμενες γενιές να μπορούν να αντλούν συμπεράσματα για την ιστορία της χώρας και να εμπνέονται.