Σήμερα, ο κίνδυνος ενός νέου κύκλου ακρίβειας διαμορφώνεται μέσα από τέσσερις βασικούς διαύλους!
Γράφει ο Kimon Apostolopoulos
Η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και το Ιράν δεν αφορά μόνο τις αγορές πετρελαίου. Αφορά άμεσα το κόστος ζωής. Από το καύσιμο των δεξαμενόπλοιων μέχρι το ψωμί στο τραπέζι, η αλυσίδα είναι μικρότερη απ’ όσο νομίζουμε.
Το Ορμούζ είναι μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές διόδους παγκοσμίως. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και μεγάλο μέρος του LNG. Κάθε απειλή διακοπής ροών ανεβάζει άμεσα το κόστος ενέργειας. Και όταν ανεβαίνει η ενέργεια, ενεργοποιείται ένας γνώριμος μηχανισμός μετάδοσης: αυξάνονται τα ναύλα, πιέζονται τα λιπάσματα, ακριβαίνουν τα σιτηρά, ενισχύεται η μεταβλητότητα στις αγορές.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το ζούμε. Η πανδημία της COVID-19 διέσπασε τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και εκτόξευσε τα μεταφορικά κόστη. Στη συνέχεια, ο πόλεμος μεταξύ Ρωσία και Ουκρανία οδήγησε σε άνοδο ενέργειας, σιτηρών και λιπασμάτων. Το 2022 ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO κατέγραψε ιστορικό υψηλό, ενώ οι τιμές τροφίμων στην Ευρώπη αυξήθηκαν σωρευτικά κατά 30% έως 50% μέσα σε λίγα χρόνια.
Στην Ελλάδα, από το 2019 έως το 2025, οι τιμές τροφίμων αυξήθηκαν περίπου 40% σωρευτικά, με ορισμένες βασικές κατηγορίες να ξεπερνούν το 50%. Ο πληθωρισμός τροφίμων αποδείχθηκε επίμονος και συχνά υψηλότερος από τον γενικό πληθωρισμό. Η μεσαία τάξη απώλεσε αγοραστική δύναμη και η ύπαιθρος βρέθηκε αντιμέτωπη με εκρηκτικό κόστος παραγωγής.
Σήμερα, ο κίνδυνος ενός νέου κύκλου ακρίβειας διαμορφώνεται μέσα από τέσσερις βασικούς διαύλους.
Πρώτον, τα ναύλα. Η άνοδος του πετρελαίου αυξάνει το κόστος καυσίμων των πλοίων και τα ασφάλιστρα κινδύνου. Σε εισαγωγικές αγορές, το μεταφορικό κόστος μπορεί να φθάνει έως και το 20% της τελικής τιμής σιτηρών.
Δεύτερον, τα σιτηρά. Οι αγορές προεξοφλούν την αβεβαιότητα. Ακόμη και πριν εμφανιστούν φυσικές ελλείψεις, τα συμβόλαια κινούνται ανοδικά, επηρεάζοντας μύλους, ζωοτροφές και τελικά τον καταναλωτή.
Τρίτον, τα λιπάσματα. Η παραγωγή τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο. Όταν το ενεργειακό κόστος αυξάνεται, αυξάνεται και το κόστος λίπανσης. Αν οι παραγωγοί μειώσουν τη χρήση για να περιορίσουν δαπάνες, οι αποδόσεις της επόμενης χρονιάς επηρεάζονται, παρατείνοντας το πρόβλημα.
Τέταρτον, η τιμολόγηση λόγω αβεβαιότητας. Σε αγορές με ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά στη λιανική και μονοψωνιακή πίεση στην πρωτογενή παραγωγή, οι αυξήσεις μετακυλίονται ταχύτερα από ό,τι οι μειώσεις. Το «ασφάλιστρο κινδύνου» συχνά ενσωματώνεται στις τιμές και δεν αφαιρείται πλήρως όταν οι συνθήκες βελτιώνονται.
Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ότι το νέο σοκ συναντά μια παραγωγικά εύθραυστη πραγματικότητα. Η εγχώρια κτηνοτροφία έχει περιοριστεί, το ζωικό κεφάλαιο μειώνεται, η εξάρτηση από εισαγόμενες ζωοτροφές παραμένει υψηλή και οι ζωονόσοι επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος και την αβεβαιότητα. Δεν υπάρχει ισχυρό εσωτερικό «μαξιλάρι» που να απορροφήσει τους κραδασμούς.
Παράλληλα, η υψηλή φορολόγηση βασικών τροφίμων λειτουργεί πολλαπλασιαστικά: όσο αυξάνεται η τιμή βάσης, τόσο αυξάνονται και τα έσοδα ΦΠΑ σε ονομαστικούς όρους. Το κράτος εισπράττει περισσότερα, αλλά τα νοικοκυριά πληρώνουν ακριβότερα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η παρούσα ένταση θα είναι σύντομη ή παρατεταμένη. Αν αποδειχθεί παροδική, οι επιπτώσεις ίσως περιοριστούν. Αν όμως παραταθεί, ο κίνδυνος ενός τρίτου πληθωριστικού κύκλου τροφίμων μέσα σε έξι χρόνια είναι υπαρκτός.
Από το Ορμούζ στο ράφι η απόσταση δεν είναι μεγάλη. Και όσο η χώρα παραμένει ευάλωτη ενεργειακά και παραγωγικά, κάθε γεωπολιτική αναταραχή θα μεταφράζεται σε ακριβότερο καλάθι για τον καταναλωτή.
Η διατροφική ασφάλεια δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας, κοινωνικής συνοχής και στρατηγικής επιλογής. Το αν ο νέος κύκλος ακρίβειας θα αποδειχθεί προσωρινός ή μόνιμος θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις διεθνείς εξελίξεις, αλλά και από το κατά πόσο θα θωρακίσουμε την παραγωγή και τη λειτουργία της αγοράς στο εσωτερικό.
(Υπό ίδρυση Σύλλογος Πληττομένων Κτηνοτρόφων από ευλογιά και πανώλη)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου