Σύστημα προειδοποίησης για τηλεφωνικές απάτες

 

 

Με συντονιστή το Πανεπιστήμιο Πατρών

Αναλύει τη συνομιλία την ώρα που γίνεται και αναζητά πίεση, απειλές και ψεύτικες ιστορίες. Οι πρώτες δοκιμές έχουν ξεκινήσει, αλλά το εργαλείο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο στους πολίτες

 

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου, για το perolp.gr

Ένα ερευνητικό σύστημα που αναπτύσσεται με συντονιστή το Πανεπιστήμιο Πατρών δοκιμάζεται με στόχο να εντοπίζει μια τηλεφωνική απάτη την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη και να προειδοποιεί τον χρήστη προτού εκείνος παραδώσει χρήματα, κοσμήματα ή προσωπικά στοιχεία.

Δεν ελέγχει απλώς τον αριθμό που καλεί. «Ακούει» τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η συνομιλία και αναζητά σημάδια που επαναλαμβάνονται στις απάτες: την ξαφνική πίεση, την επίκληση ενός επείγοντος κινδύνου, τις απειλές και τις οδηγίες που δεν αφήνουν στο θύμα χρόνο να σκεφτεί.

Το σύστημα ονομάζεται «ΚυβερνοΑΣΠΙΣ» και οι πρώτες πιλοτικές αξιολογήσεις του έχουν ήδη ξεκινήσει. Πίσω από την τεχνολογία βρίσκεται ένα πρόβλημα που στην Πάτρα έχει αποκτήσει πραγματικά πρόσωπα και πολύ βαρύ οικονομικό κόστος.

Μόλις τον Αύγουστο του 2026, μια 91χρονη γυναίκα παρέδωσε χρήματα και κοσμήματα αξίας 28.000 ευρώ, αφού άγνωστοι την έπεισαν ότι κινδύνευε η ζωή της. Έναν μήνα νωρίτερα, δύο γυναίκες στα Προσφυγικά και στο Βελβίτσι έχασαν περίπου 26.000 ευρώ από δράστες που παρίσταναν τους υπαλλήλους του ΔΕΔΔΗΕ.

Η πίεση αρχίζει πριν ζητηθούν τα χρήματα

Οι δράστες δεν ξεκινούν πάντοτε ζητώντας χρήματα. Πρώτα δημιουργούν μια ιστορία που δεν αφήνει περιθώριο αμφισβήτησης.

Μπορεί να εμφανιστούν ως αστυνομικοί, γιατροί, λογιστές, τεχνικοί ή υπάλληλοι δημόσιου οργανισμού. Ανακοινώνουν ένα τροχαίο, ένα χρέος, ένα επικίνδυνο βραχυκύκλωμα ή μια ποινική εμπλοκή συγγενικού προσώπου. Στη συνέχεια πιέζουν το θύμα να ενεργήσει αμέσως και να μην επικοινωνήσει με κανέναν.

Αυτή τη διαδρομή από το πρώτο ψέμα μέχρι την παράδοση των χρημάτων επιχειρεί να αναγνωρίσει η «ΚυβερνοΑΣΠΙΣ».

Το σύστημα δεν προσπαθεί απλώς να εντοπίσει ορισμένες «ύποπτες λέξεις». Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η συζήτηση: αν ο συνομιλητής τρομοκρατεί, αν επικαλείται μια ψεύτικη ιδιότητα, αν ζητά απόλυτη μυστικότητα ή αν δίνει διαδοχικές εντολές για χρήματα και τιμαλφή.

Η τεχνική αναφορά του Πανεπιστημίου Πατρών περιγράφει ένα σύστημα που συνδυάζει την τεχνητή νοημοσύνη με στοιχεία από την ψυχολογία της εξαπάτησης. Με απλά λόγια, επιχειρεί να καταλάβει όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ένας δράστης χτίζει την πίεση και χειραγωγεί το θύμα.

Μια προειδοποίηση την ώρα της κλήσης

Στόχος είναι η ανάλυση να πραγματοποιείται σε πραγματικό χρόνο. Όταν το σύστημα αναγνωρίζει ύποπτα χαρακτηριστικά, θα μπορεί να ειδοποιεί τον χρήστη ότι η κλήση ενδέχεται να αποτελεί απόπειρα απάτης.

Η διαφορά από τις συνηθισμένες υπηρεσίες αναγνώρισης ανεπιθύμητων κλήσεων είναι ουσιαστική. Ένας δράστης μπορεί να χρησιμοποιήσει έναν νέο αριθμό ή να εμφανίσει στην οθόνη του θύματος διαφορετικό αριθμό από εκείνον που πραγματικά καλεί. Στην περίπτωση αυτή, ένας κατάλογος ύποπτων τηλεφώνων δεν αρκεί.

Η «ΚυβερνοΑΣΠΙΣ» στρέφεται στο περιεχόμενο και στη συμπεριφορά του συνομιλητή. Η επιδίωξη είναι να αναγνωρίζει την παγίδα ακόμη και όταν ο αριθμός δεν έχει καταγραφεί προηγουμένως ως ύποπτος.

Το έργο συντονίζεται από το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Τεχνολογίας Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Πατρών, με επιστημονικό υπεύθυνο τον αναπληρωτή καθηγητή Χρήστο Α. Φείδα.

Στην κοινοπραξία συμμετέχουν επίσης το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και ιδιωτικές εταιρείες τεχνολογίας. Σύμφωνα με την επίσημη καταχώριση του Εργαστηρίου Αλληλεπίδρασης Ανθρώπου–Υπολογιστή, το έργο έχει προϋπολογισμό 1,63 εκατ. ευρώ και περίοδο υλοποίησης 2025–2027, με χρηματοδότηση από το υπουργείο Παιδείας και το NextGenerationEU.

Οι πρώτες δοκιμές

Τον Μάιο του 2026 ανακοινώθηκε ότι είχαν ξεκινήσει οι πρώτες πιλοτικές αξιολογήσεις του συστήματος, με τη χρήση ρεαλιστικών σεναρίων τηλεφωνικών επιθέσεων.

Η ομάδα του έργου έκανε λόγο για ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Στις δημόσια διαθέσιμες σελίδες, όμως, δεν παρουσιάζονται ακόμη συγκεκριμένα ποσοστά επιτυχίας ούτε στοιχεία για τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να δοθεί λανθασμένη προειδοποίηση ή να μην αναγνωριστεί μια απάτη.

Η διευκρίνιση έχει σημασία. Η «ΚυβερνοΑΣΠΙΣ» αποτελεί ερευνητικό σύστημα που δοκιμάζεται και αξιολογείται. Δεν παρουσιάζεται ως εφαρμογή την οποία μπορεί σήμερα να κατεβάσει ένας πολίτης στο κινητό του, ούτε ως μηχανισμός που εγγυάται ότι θα σταματήσει κάθε απόπειρα εξαπάτησης.

Η γνώριμη φωνή δεν είναι πλέον απόδειξη

Η ανάγκη για νέες μορφές προστασίας γίνεται ακόμη μεγαλύτερη καθώς οι απατεώνες αποκτούν νέα εργαλεία.

Η Ελληνική Αστυνομία προειδοποίησε τον Αύγουστο του 2026 για την πιθανή χρήση τεχνητής νοημοσύνης με σκοπό τη μίμηση της φωνής συγγενικών προσώπων.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, σε ορισμένες περιπτώσεις τα θύματα άκουγαν στο βάθος μια φωνή που έμοιαζε με εκείνη συγγενή τους και τα καλούσε να ακολουθήσουν τις οδηγίες του υποτιθέμενου αστυνομικού, υπαλλήλου ή τεχνικού.

Η αναγνώριση μιας γνώριμης φωνής δεν αρκεί, πλέον, για να αποδείξει ποιος πραγματικά βρίσκεται στην άλλη άκρη της γραμμής. Οι πολίτες καλούνται να τερματίζουν την ύποπτη κλήση και να επικοινωνούν οι ίδιοι με τον συγγενή τους σε γνωστό αριθμό.

Η δύσκολη συζήτηση για το απόρρητο

Ένα σύστημα που αναλύει μια τηλεφωνική συνομιλία δεν μπορεί να κριθεί μόνο από το πόσο αποτελεσματικό είναι. Θα πρέπει να απαντήσει και σε ένα εξίσου κρίσιμο ερώτημα: πώς προστατεύονται όσα λέγονται κατά τη διάρκεια της κλήσης;

Στην επίσημη ιστοσελίδα της «ΚυβερνοΑΣΠΙΣ» αναφέρεται ότι οι υπηρεσίες σχεδιάζονται σύμφωνα με την εθνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

Πριν από οποιαδήποτε ευρεία χρήση, ωστόσο, θα πρέπει να είναι απολύτως σαφές αν αποθηκεύεται η συνομιλία, ποια στοιχεία επεξεργάζονται, για πόσο χρόνο διατηρούνται και ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτά.

Η τεχνολογία δεν μπορεί να καταργήσει τις τηλεφωνικές απάτες. Μπορεί, όμως, να προσπαθήσει να εντοπίσει την κρίσιμη στιγμή κατά την οποία ένα τηλεφώνημα μετατρέπεται σε παγίδα – προτού ο φόβος νικήσει την καχυποψία και τα χρήματα περάσουν στα χέρια του δράστη.