Η ερημοποίηση της υπαίθρου δεν είναι μόνο δημογραφικό πρόβλημα. Είναι συνέπεια της αποδυνάμωσης της παραγωγικής της βάσης
Του Κίμωνα Αποστολόπουλου
Γιατί η ελληνική ύπαιθρος ερημώνει; Γιατί οι νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα; Γιατί η περιφέρεια χάνει συνεχώς πληθυσμό; Γιατί η Ελλάδα δυσκολεύεται να συγκλίνει με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο; Γιατί το μερίδιο των μισθών στο εθνικό εισόδημα μειώνεται, ενώ τα κέρδη αυξάνονται;
Συνήθως αντιμετωπίζουμε αυτά τα ερωτήματα ως ξεχωριστά προβλήματα. Άλλο το δημογραφικό, άλλο η κτηνοτροφία, άλλο το brain drain, άλλο οι περιφερειακές ανισότητες.
Ίσως όμως αυτή να είναι η λάθος οπτική.
Ίσως όλα αυτά να αποτελούν διαφορετικές εκδηλώσεις του ίδιου φαινομένου: του τέλους ενός ιστορικού παραγωγικού κύκλου.
Ο μεγάλος ιστορικός Fernand Braudel μας δίδαξε ότι οι κοινωνίες δεν αλλάζουν κυρίως από τα γεγονότα της επικαιρότητας, αλλά από τις βαθιές και αργές μεταβολές στις δομές της παραγωγής, στους θεσμούς και στη σχέση ανθρώπου και τόπου.
Ο Giovanni Arrighi έδειξε ότι όταν μια οικονομία απομακρύνεται από την πραγματική παραγωγή και η συσσώρευση πλούτου μετατοπίζεται όλο και περισσότερο προς τις χρηματοοικονομικές δραστηριότητες, εισέρχεται σε μια περίοδο παρακμής που συνοδεύεται από αυξανόμενες ανισότητες.
Ο Bas van Bavel υποστήριξε ότι κάθε οικονομικό σύστημα ακολουθεί έναν μακρό ιστορικό κύκλο: αναδύεται, αναπτύσσεται, συγκεντρώνει ισχύ και πλούτο, σταδιακά χάνει τη δυναμική του και τελικά χρειάζεται ένα νέο παραγωγικό και θεσμικό υπόδειγμα.
Αν δούμε την Ελλάδα μέσα από αυτό το πρίσμα, πολλά από όσα σήμερα θεωρούμε ανεξάρτητα αποκτούν μια κοινή εξήγηση.
Η ερημοποίηση της υπαίθρου δεν είναι μόνο δημογραφικό πρόβλημα. Είναι συνέπεια της αποδυνάμωσης της παραγωγικής της βάσης.
Το brain drain δεν είναι μόνο αποτέλεσμα καλύτερων μισθών στο εξωτερικό. Είναι αποτέλεσμα μιας οικονομίας που δημιουργεί λιγότερες παραγωγικές ευκαιρίες για τους νέους.
Η αύξηση της απόστασης ανάμεσα στην Αθήνα και την περιφέρεια δεν είναι μόνο χωροταξικό ζήτημα. Είναι αποτέλεσμα της συγκέντρωσης του πλούτου, των επενδύσεων και των υπηρεσιών σε λίγες περιοχές της χώρας.
Η κρίση της ελληνικής κτηνοτροφίας δεν είναι ένα κλαδικό πρόβλημα. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της εξάντλησης του παραγωγικού μας μοντέλου.
Η μείωση του ζωικού κεφαλαίου, οι επιζωοτίες, η αύξηση του κόστους παραγωγής, η εξάρτηση από εισαγόμενες ζωοτροφές και η εγκατάλειψη της υπαίθρου οδηγούν σε ένα νέο φαινόμενο που μπορούμε να ονομάσουμε ζωοπληθωρισμό: την αύξηση των τιμών των ζωικών προϊόντων επειδή μειώνεται η εγχώρια παραγωγή.
Γι' αυτό και μέτρα που ενισχύουν τη διαφάνεια των τιμών, όπως το PosoKanei έχουν τη χρησιμότητά τους. Μπορούν να βοηθήσουν τον καταναλωτή να συγκρίνει τιμές και να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό. Δεν μπορούν όμως να αντιμετωπίσουν τη βαθύτερη αιτία της ακρίβειας όταν αυτή προέρχεται από τη συρρίκνωση της παραγωγής.
Αν η διάγνωση είναι σωστή, τότε αλλάζει και η θεραπεία.
Η χώρα δεν χρειάζεται μόνο καλύτερη διαχείριση της αγοράς. Χρειάζεται την έναρξη ενός νέου ιστορικού παραγωγικού κύκλου.
Έναν κύκλο που θα επενδύει στην παραγωγή τροφίμων, στην κτηνοτροφία, στη μεταποίηση, στην τεχνολογία, στην καινοτομία και στη γνώση. Που θα δημιουργεί ευκαιρίες στην περιφέρεια, θα συγκρατεί τους νέους στον τόπο τους, θα μειώνει τις περιφερειακές ανισότητες και θα ενισχύει τη διατροφική ασφάλεια της χώρας.
Η παραγωγή δεν είναι απλώς ένας οικονομικός δείκτης. Είναι ο μηχανισμός που διαμορφώνει την κοινωνική συνοχή, τη δημογραφία, την περιφερειακή ανάπτυξη και τελικά τη θέση μιας χώρας στον κόσμο.
Η ιστορία μάς διδάσκει ότι κάθε μεγάλος παραγωγικός κύκλος κάποτε ολοκληρώνεται. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν έκλεισε ένας κύκλος για την Ελλάδα. Τα σημάδια δείχνουν ότι αυτό ήδη συμβαίνει.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα έχουμε το θάρρος να σχεδιάσουμε τον επόμενο.
Γιατί η αναγέννηση της ελληνικής αγροδιατροφής δεν αφορά μόνο τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους. Αφορά το μέλλον της ελληνικής οικονομίας, της ελληνικής περιφέρειας και της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου