Οι χώροι και οι μαρτυρίες των πρωταγωνιστών φωτίζουν έναν άθλο οργάνωσης, επιστημονικής γνώσης και αυτοθυσίας
Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες ανάδειξης του Συγκροτήματος Υγειονομικών Υπηρεσιών του ΔΣΕ στους μύλους του Τιρνόβου - σημερινού Πρασίνου - στο Βίτσι. Ετσι ζωντανεύει ένας από τους μεγάλους άθλους του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και φωτίζεται με έναν πρόσθετο τρόπο και στο Βίτσι, αυτό που έχει χαρακτηριστεί αρχικά «θαύμα του Γράμμου»: Η πρωτοπόρα οργάνωση της Υγειονομικής Υπηρεσίας, που με πενιχρά μέσα, μέσα στη φωτιά της μάχης, έσωσε χιλιάδες τραυματίες στον Γράμμο και στο Βίτσι.
Τα ίχνη των υπόσκαφων εγκαταστάσεων, η μερική αποκατάσταση της δομής του θαλάμου ενός χειρουργείου, η μόνιμη υπαίθρια έκθεση, οι αρχειακές φωτογραφίες και οι μαρτυρίες των πρωταγωνιστών φέρνουν στο προσκήνιο τη δουλειά των γιατρών, των νοσοκόμων, των τραυματιοφορέων και όλων όσοι στήριξαν αυτήν τη μεγάλη μάχη για τη ζωή.
Τα αποκαλυπτήρια του χώρου και τα εγκαίνια της μόνιμης υπαίθριας έκθεσης της ΚΕ του ΚΚΕ θα πραγματοποιηθούν το Σάββατο 4 Ιούλη, σε εκδήλωση στο πλαίσιο της 35ης Αντιιμπεριαλιστικής Κατασκήνωσης της ΚΝΕ. Χιλιάδες νέοι που θα βρεθούν στην περιοχή θα έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά αυτόν τον τιτάνιο αγώνα.
Στο κέντρο του μετώπου
Το Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών του ΔΣΕ στο Τίρνοβο βρισκόταν στο κέντρο του μετώπου του Βίτσι. Μπροστά του εκτεινόταν η δεύτερη γραμμή άμυνας, από το Λούτζερ, τη Βίγλα και το Λέσιτς έως την Καστοριά. Αριστερά η Μπέλα Βόδα, στα σύνορα με τη Γιουγκοσλαβία. Δεξιά χαμηλά το Μάλι Μάδι. Πίσω από τις κορυφές οι Πρέσπες, όπου βρίσκονταν η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση και το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ.
Από τον Δεκέμβρη του 1948 έως τον Αύγουστο του 1949 οργανώθηκαν στον χώρο χειρουργεία και χώροι άμεσης περίθαλψης, φαρμακαποθήκη, κλίβανος αποστείρωσης, Τάγμα Τραυματιοφορέων, Τάγμα Υγειονομικών Αυτοκινήτων, επιμελητεία, Σχολή Μεσαίων Υγειονομικών Στελεχών και Σχολή Νοσοκόμων.
Ο μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού έπρεπε να νιώθει ασφάλεια. Να ξέρει πως αν τραυματιστεί, θα έχει φροντίδα. Αυτό ήταν αρχή και βασικός προσανατολισμός του Γενικού Αρχηγείου.
Μετρημένοι στα δάχτυλα οι γιατροί
«Η μάχη του Γράμμου πολλά μας δίδαξε», σημείωνε ο Νώντας Σακελλαρίου, επικεφαλής της Υγειονομικής Υπηρεσίας του ΔΣΕ.
Στον Γράμμο είχε οργανωθεί το μεγάλο νοσοκομείο, με όλες τις υπηρεσίες του συγκεντρωμένες στον ίδιο χώρο. Στο Βίτσι, στο Τίρνοβο, το Συγκρότημα Υγειονομικών Υπηρεσιών κάλυπτε τις άμεσες ανάγκες της μάχης. Εκεί έφταναν οι τραυματίες για χειρουργική επέμβαση και πρώτη φροντίδα, πριν προωθηθούν για νοσηλεία στο νοσοκομείο του Βροντερού.
Οι εθελοντές γιατροί ήταν μετρημένοι στα δάχτυλα. Τον Ιούνη του 1949 σε όλο το μέτωπο και στις περιοχές του ΔΣΕ υπηρετούσαν συνολικά 43 γιατροί.
Ο τραυματίας έπρεπε να πάρει τις πρώτες βοήθειες επιτόπου στον χώρο της μάχης. Να φτάσει γρήγορα στον σταθμό επίδεσης. Να μεταφερθεί στο χειρουργείο. Γι' αυτό, σε κάθε λόχο, τάγμα και ταξιαρχία έπρεπε να υπάρχει άνθρωπος με ειδίκευση.
Πάνω σε αυτήν την ανάγκη, όπως εξηγούσε ο Ν. Σακελλαρίου, οργανώθηκαν η Σχολή Μεσαίων Υγειονομικών Στελεχών και οι Σχολές Νοσοκόμων.
Από τη Σχολή Μεσαίων Υγειονομικών Στελεχών αποφοίτησαν 132 νέοι και νέες, που στελέχωσαν μονάδες του ΔΣΕ ως ανθυπολοχαγοί Υγειονομικού. Από τις Σχολές Νοσοκόμων βγήκαν πάνω από 300 νοσοκόμες και νοσοκόμοι. Δίπλα στους Ελληνες γιατρούς στάθηκαν και εθελοντές από τις Λαϊκές Δημοκρατίες. Η διεθνιστική αλληλεγγύη βρισκόταν και αυτή στην πρώτη γραμμή της μάχης για τη ζωή.
Σκαμμένο μέσα στο βουνό
Η ανάγκη για προστασία από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς έδωσε και τη μορφή του χώρου. Περίπου 36 υπόσκαφοι χώροι ανοίχτηκαν μέσα στο βουνό: Θάλαμοι, χειρουργεία και βοηθητικές εγκαταστάσεις σκεπασμένες με διαδοχικές σειρές κορμών και χώμα. Σε ώρα συναγερμού μπορούσαν να καλύψουν περίπου 300 τραυματίες.
Τους θαλάμους και τα αμπριά έσκαψαν κυρίως οι γυναίκες του Τάγματος Τραυματιοφορέων. Μαζί τους δούλεψαν το προσωπικό της Υγειονομικής Υπηρεσίας και κάτοικοι των χωριών των Πρεσπών. Μέσα στο κρύο. Με βιασύνη. Με επιμονή.
Στο Συγκρότημα υπήρχε και χώρος για μαχητές που είχαν υποστεί ψυχικό κλονισμό από τη σφοδρότητα των μαχών, από αυτό που τότε ονομαζόταν «πολεμιτίτιδα». Και αυτοί χρειάζονταν φροντίδα.
Από τη φωτιά της μάχης στο Συγκρότημα
Η μάχη για τον τραυματία άρχιζε στη φωτιά της σύγκρουσης. Τραυματιοφορείς, άνδρες και γυναίκες, έμπαιναν ανάμεσα στις σφαίρες, στα πυρά πυροβολικού και τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Σήκωναν τον τραυματία. Τον έφερναν στους σταθμούς επίδεσης, στις κινητές ορεινές χειρουργικές ομάδες και στα υγειονομικά αυτοκίνητα, όπου υπήρχε δρόμος.
Κάθε ταξιαρχία στο Βίτσι είχε τη δική της διλοχία τραυματιοφορέων. Ο Νώντας Σακελλαρίου έγραφε για τη συμβολή της γυναίκας: «Τα καλά της λόγια, η λεπτότητα της ψυχής της επιδρά στον πόνο του τραυματία». Οι κινητές ορεινές χειρουργικές ομάδες πλησίαζαν όσο γινόταν το μέτωπο. Η άμεση επέμβαση έσωζε ζωές.
Στη μάχη του Μπίκοβικ, μέσα στον Δεκέμβρη και στο χιόνι, στην πρώτη επίθεση έφτασαν περίπου 300 τραυματίες και στη δεύτερη άλλοι 320. Μαζί τους, γύρω στους 180 μαχητές με κρυοπαγήματα. Ο χειρουργός Γιώργης Τζαμαλούκας και η ομάδα του δούλευαν ατέλειωτα 24ωρα. Σ' αυτήν την αλυσίδα φαίνονταν ο ηρωισμός, η αυτοθυσία και η συνειδητή προσπάθεια να καλυφθούν οι ανάγκες της μάχης.
Στο ένα χειρουργείο γίνονταν οι μεγάλες επεμβάσεις, στα βαριά θωρακικά και κοιλιακά τραύματα. Στο άλλο, καθαρισμοί και συρραφές τραυμάτων, εξαγωγή θραυσμάτων, αντιμετώπιση καταγμάτων και εγκαυμάτων.
Να σωθεί και να ξαναβρεθεί στον λόχο του
Η αιμοδοσία ήταν οργανωμένη. Οι νοσοκόμες και το υπόλοιπο προσωπικό γνώριζαν την ομάδα αίματός τους. Υπήρχαν αντιδραστήρια για την ταυτοποίηση. Οταν δεν υπήρχε διαθέσιμο αίμα, η μετάγγιση γινόταν αμέσως, από άνθρωπο σε άνθρωπο, με δότες από το ίδιο το υγειονομικό προσωπικό.
Σε μαρτυρία της η Κατίνα Λατίφη αφηγείται τη στιγμή που έφτασε μια τραυματισμένη μαχήτρια. Χρειαζόταν αίμα για να σωθεί. Ολες οι νοσοκόμες έτρεξαν να προσφέρουν. Η σειρά έφτασε στην Γρηγορία. «Μια χαρά, πάρτε όσο χρειάζεται να γίνει η αδελφούλα μου καλά», έλεγε. Και όταν η τραυματισμένη άρχισε να παίρνει χρώμα, η Γρηγορία γύρισε στις άλλες νοσοκόμες: «Πόση χαρά κορίτσια αισθάνομαι αυτή τη στιγμή δεν φαντάζεστε. Σκεφτείτε πως και οι δυο τώρα έχουμε το ίδιο αίμα».
Η φροντίδα για τον τραυματία δεν σταματούσε στο χειρουργείο. Η Κατίνα Λατίφη θυμάται τους «βελούδινους πράσινους τάπητες» γύρω από τους χώρους του Συγκροτήματος. Οι νοσοκόμες έστρωναν μούσκλια στο χώμα και φύτευαν αγριοπανσέδες, μαργαρίτες, ανεμώνες και μη με λησμόνει. «Οπου κι αν κοιτούσες τα γυναικεία χέρια είχαν δημιουργήσει ομορφιά και χρώματα», γράφει.
Δεν ήταν διακόσμηση. Ηταν η προσπάθεια να αισθάνεται ο τραυματίας σαν στο σπίτι του, να πάρει κουράγιο και να γίνει γρήγορα καλά. Ο τραυματισμένος μαχητής έφευγε από το μέτωπο, όμως το μυαλό του έμενε εκεί: Να σωθεί και να ξαναβρεθεί στον λόχο του. Αυτή η θέληση, μαζί με τη φροντίδα των γιατρών και του νοσηλευτικού προσωπικού, έδινε τεράστια δύναμη στην αποκατάσταση.
Τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας έμειναν στην Ιστορία ως το «θαύμα του Γράμμου» με αφορμή τη μεγάλη μάχη του Γράμμου το 1948. Η θνησιμότητα των τραυματιών με κατάγματα κρανίου, που χειρουργήθηκαν στον Γράμμο, στο Βίτσι και στο Καϊμακτσαλάν, έφτασε στο 10%. Στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο έφτανε στο 80%. Στον Β' Παγκόσμιο κυμαινόταν από 25% έως 45%. Το 22% των τραυματιών επέστρεφαν στα τμήματά τους μέσα σε 15 μέρες. Το 55% μέσα σε έναν μήνα. Μόνιμα ανάπηροι έμεναν μόλις το 2%. Μέσα στις βόμβες, στο χιόνι, στις ελλείψεις και στην πίεση της μάχης, τα αδύνατα έγιναν δυνατά.
Η Υγειονομική Υπηρεσία έφτανε και στα χωριά των ελεύθερων περιοχών. Οι κάτοικοι στήριζαν τον ΔΣΕ στη μεταφορά τραυματιών, στην κατασκευή των εγκαταστάσεων και στον εφοδιασμό. Με τη Λαϊκή Εξουσία λειτουργούσαν Λαϊκά Ιατρεία και Νοσοκομεία, με δωρεάν εξέταση, φάρμακα και νοσηλεία για ανθρώπους που συχνά δεν είχαν δει ποτέ γιατρό.
Μέχρι την τελευταία στιγμή
Αύγουστος 1949. Οι τελευταίες μάχες στο Βίτσι. Οι τραυματίες έφταναν διαρκώς και οι γιατροί χειρουργούσαν ασταμάτητα. Ο εχθρός πλησίαζε. Βλήματα έφταναν έως τα αμπριά. Από απέναντι, από το Λέσιτς, έφταναν οι φωνές των στρατιωτών του αστικού στρατού.
Οταν αποφασίστηκαν η εκκένωση του χειρουργείου και η υποχώρηση προς την Αλβανία, άρχισε η μεταφορά των τραυματιών. Οι νοσοκόμες μετέφεραν ανθρώπους. Αλλες φόρτωναν στις πλάτες τους κάσες με χειρουργικά εργαλεία και φάρμακα, μέσα στα πυρά του πυροβολικού και στις αεροπορικές επιδρομές. «Αδελφή, φέρε μου λίγο νερό», ζητούσε ένας τραυματίας. «Και όσο η αδελφή να φέρει το νερό, αυτός είχε ξεψυχήσει», γράφει η Κατίνα Λατίφη.
Μέσα στις αεροπορικές επιδρομές μεταφέρθηκαν οι τραυματίες. Τα χειρουργικά εργαλεία. Τα φάρμακα. Τα ξύλινα φορεία. Μέχρι την τελευταία στιγμή δεν εγκατέλειψαν ούτε έναν τραυματία.
Σήμερα ο επισκέπτης του χώρου, ιδιαίτερα η νέα γενιά, μπορεί να περπατήσει στα ίχνη αυτής της Ιστορίας, ανάμεσα στους υπόσκαφους χώρους, στις φωτογραφίες και τις μαρτυρίες ανθρώπων που με πενιχρά μέσα οργάνωσαν μια τεράστια μάχη για τη ζωή και έκαναν τα αδύνατα δυνατά.
Οπως τονίζει η ΚΕ του ΚΚΕ στο εισαγωγικό κείμενο της έκθεσης, το έργο, το παράδειγμα και η θυσία τους αποτελούν πηγή έμπνευσης και κάλεσμα για νέους άθλους στον αγώνα «για να ανθρωπέψει ο άνθρωπος».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου