Πρόσφυγες τότε και σήμερα: 75 χρόνια διεθνούς προστασίας

 UNHCR Greece/Cyprus   «info@psp.unhcr.gr»

Κάντε μια δωρεά Η γέννηση του οργανισμού  1951, Πρόσφυγες από καταυλισμούς στη Γερμανία, την Αυστρία και την Ιταλία ετοιμάζονται να επιβιβαστούν σε ένα πλοίο ναυλωμένο από τον Διεθνή Οργανισμό Προσφύγων (IRO) με προορισμό τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Αφήνουν πίσω τους τα ερείπια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους από την αρχή. Είναι η χρονιά που ξεκινά την αποστολή του το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες.  © UNHCR Αγαπητέ κύριε, Από τα πλοία που μετέφεραν πρόσφυγες το 1951 προς μια νέα αρχή, μέχρι τα εκατομμύρια των εκτοπισμένων ανθρώπων στον κόσμο σήμερα, το προσφυγικό ζήτημα είναι μια συνεχιζόμενη πραγματικότητα. Οι εικόνες και οι μαρτυρίες εκείνης της εποχής μάς θυμίζουν πως η διεθνής προστασία των προσφύγων γεννήθηκε μέσα από την ανάγκη, την απώλεια, αλλά και την αλληλεγγύη. Σήμερα, 75 χρόνια μετά, καθώς ο αριθμός των αναγκαστικά εκτοπισμένων είναι ανησυχητικά υψηλός, είναι πιο αναγκαίο από ποτέ να μιλάμε για το προσφυγικό ζήτημα, με το πρίσμα όχι μόνο των αριθμών αλλά κυρίως  των ανθρώπων που ζητούν αυτό που δικαιούνται: ασφάλεια, δικαιώματα και προοπτική. Φέτος, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες  τιμά μια διπλή επέτειο. Στις 14 Δεκεμβρίου 2025, συμπληρώθηκαν ακριβώς 75 χρόνια από την υιοθέτηση το 1950 του Καταστατικού του Γραφείου του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, ενώ στις 28 Ιουλίου 2026 συμπληρώνονται 75 χρόνια από τη Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων.  Από τότε, η Ύπατη Αρμοστεία και η Σύμβαση της Γενεύης αποτελούν σανίδα σωτηρίας για εκατομμύρια ανθρώπους που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους λόγω πολέμων, συγκρούσεων, διωγμών και παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  Η Ύπατη Αρμοστεία γεννήθηκε μέσα από στις στάχτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος άφησε πίσω του τεράστια καταστροφή στην Ευρώπη, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Υπολογίζεται ότι 60 εκατομμύρια άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ολόκληρες πόλεις ισοπεδώθηκαν και τεράστιοι πληθυσμοί αναγκάστηκαν να εκτοπιστούν. Ο προκάτοχος οργανισμός της Ύπατης Αρμοστείας, ο Διεθνής Οργανισμός Προσφύγων,βοήθησε περίπου ένα εκατομμύριο ανθρώπους να επανεγκατασταθούν με ασφάλεια σε άλλες χώρες. Ήταν η στιγμή που η παγκόσμια κοινότητα αποφάσισε να ξαναχτίσει όσα γκρέμισε ο πόλεμος, με την κοινή πεποίθηση ότι η προστασία των προσφύγων αποτελεί παγκόσμια ευθύνη. Αυτό το πνεύμα αλληλεγγύης είναι σήμερα πιο αναγκαίο από ποτέ, καθώς περισσότεροι από 117 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως παραμένουν αναγκαστικά εκτοπισμένοι.   1953, Ρίζιανη Θεσπρωτίας – Μια δεκαπεντάχρονη πρόσφυγας που διέφυγε στην Ελλάδα από την Αλβανία, στον δρόμο της επιστροφής προς το χωριό Ρίζιανη, που έγινε το νέο της σπίτι,  κρατώντας ένα δοχείο με νερό από τον ποταμό Καλαμά  © UNHCR Η Ύπατη Αρμοστεία στην Ελλάδα Ένα πείραμα μετεγκατάστασης προσφύγων σε ένα εγκαταλελειμμένο ελληνικό χωριό είχε ξεκινήσει τη δεκαετία του 1950 στη Ρίζιανη από το γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας και την ελληνική κυβέρνηση. Τοπικές και θρησκευτικές αρχές, εθελοντικοί οργανισμοί και ιδιωτικά ιδρύματα συνέβαλαν είτε με προσφορές σε είδος είτε με υπηρεσίες σε αυτό το μικρό αλλά ενδιαφέρον εγχείρημα. Παρόλο που τα πρώτα στάδια του πειράματος για την εγκατάσταση 40 οικογενειών ήταν πολύ δύσκολα, τα πρώτα σημάδια επιτυχίας άρχισαν γρήγορα να εμφανίζονται και το χωριό να δείχνει να ξαναζωντανεύει. Δείτε περισσότερα Όλο και περισσότερες οικογένειες προσφύγων, κυρίως ομογενών, που ασχολούνται με τη γεωργία εγκαθίστανται στο χωριό Βίγλα, το οποίο δημιουργήθηκε από την Ελληνική Κυβέρνηση τον Σεπτέμβριο του 1957, με την υποστήριξη της Ύπατης Αρμοστείας. Το χωριό, που ξεκίνησε με περίπου 48 κατοικίες και με τη γη που παραχωρήθηκε σε κάθε οικογένεια για καλλιέργεια, επεκτάθηκε σταδιακά και κατέληξε να διαθέτει μεταξύ άλλων ένα μόνιμο κοινοτικό κέντρο, όπου οι πρόσφυγες εκπαιδεύονται στη ραπτική, την υφαντουργία, την ξυλουργική, την υποδηματοποιία και τη σιδηρουργία. Εξήντα επιπλέον κατοικίες ολοκληρώνονται στο χωριό, το οποίο συνεχίζει την πορεία του μέχρι σήμερα διατηρώντας τις προσφυγικές του μνήμες ζωντανές. Από το 1952 που ιδρύθηκε το γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, ο οργανισμός, παρόλο τον περιορισμένο προϋπολογισμό που διέθετε μέσα από τις συνεισφορές των κρατών μελών του, συνέβαλε στις προσπάθειες οικονομικής και κοινωνικής ένταξης των προσφύγων και «απάτριδων» στη χώρα. Δείτε περισσότερα Iούλιος 1959 – Βίγλα Άρτας. Μέλη μιας οικογένειας προσφύγων κοιτούν έξω από το παράθυρο του νέου τους σπιτιού στη Βίγλα. © UNHCR. Στη φωτογραφία, καθώς καταθέτει το έγγραφο επικύρωσης, ο Πρέσβης  Χρ. Ξανθόπουλος-Παλαμάς  (στο κέντρο) πλαισιώνεται από την Aline Cohn, Αντιπρόσωπο στις Ηνωμένες Πολιτείες του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, και τον Oscar Schachter, Διευθυντή της Γενικής Νομικής Διεύθυνσης, υπεύθυνο για το Γραφείο Νομικών Υποθέσεων του ΟΗΕ. © UNHCR Η Ελλάδα επικυρώνει τη Σύμβαση 5 Απριλίου 1960 - H Ελλάδα γίνεται η 24η χώρα που επικύρωσε τη Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων. Είχε προηγηθεί η υπογραφή της τον Απρίλιο του 1952. Το έγγραφο επικύρωσης κατέθεσε ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Πρέσβης Χρ. Ξανθόπουλος-Παλαμάς, ενώ έλαβε χώρα και μια σύντομη τελετή στα κεντρικά γραφεία των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Καταθέτοντας το έγγραφο επικύρωσης της Σύμβασης από την Ελλάδα, ο Έλληνας Πρέσβης δήλωσε για τη Σύμβαση: «Αυτό το έγγραφο αποτελεί το σύνταγμα για τους πρόσφυγες σε όλο τον κόσμο», προσθέτοντας πως το θεωρεί «ένα εξαιρετικά σημαντικό κείμενο».   Σας ευχαριστούμε για την αλληλεγγύη σας Παντελής Χαραλαμπίδης Υπεύθυνος Εξεύρεσης Πόρων Ελλάδας και Κύπρου