Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/i-iroiki-exodos-ton-yperaspiston-toy-mesologgioy-otan-teleiosan-oles-oi-trofes-ta-zoa-kai-ta-chorta-oi-poliorkimenoi-kynigoysan-akoma-kai-pontikia-eno-ypirxan-kroysmata-nekrofagias/
Παρά τον ασφυκτικό κλοιό των τουρκοαιγυπτιακών δυνάμεων από ξηρά και θάλασσα, τις αλλεπάλληλες επιθέσεις και τη «βροχή» των 100.000 οβίδων που είχε σωριάσει τα πάντα σε ερείπια, οι επαναστατικές σημαίες κυμάτιζαν ακόμη υπερήφανα στις επάλξεις των τειχών της «ιεράς πόλεως» των Ελλήνων. Ωστόσο, ένας πιο φοβερός και ανελέητος εχθρός – η πείνα – έκαμψε τους θρυλικούς υπερασπιστές της.
Μέχρι τότε στεριανοί και θαλασσινοί κυβερνήτες σκοτώνονταν ποιος θα πάρει την
εξουσία της επανάστασης και ποιος θα διαχειριστεί το εγγλέζικο δάνειο λιρών.
Σήμερα συμπληρώνονται 200 χρόνια από το βράδυ της εξόδου των ηρωικών αγωνιστών
του Μεσολογγίου, που την νύχτα της 10ης Απριλίου, προς το ξημέρωμα της 11ης του
1826 υλοποίησαν το τολμηρό εγχείρημα απελπισίας και κατεσφάγησαν από τις ορδές
του Ιμπραήμ, που μέχρι τότε είχε χάσει το μισό στράτευμά του, από τους
Μεσολογγίτες μαχητές, μένοντας με
τεσσεράμισι χιλιάδες άνδρες.
Στην Έξοδο τους οδήγησε η εγκατάλειψη της κυβέρνησης του Ναυπλίου και το ισχυρό ελληνικό στράτευμα της Δερβέκιστας, ενώ η πείνα τους είχε φθάσει στο έσχατο όριο. Το κίνημα ευρωπαϊκής συμπαράστασης των λαών προς την Ελληνική Επανάσταση φούντωσε κai ο Βίκτωρ Ουγκώ έγραψε: «Νικηθήκατε από την πείνα, αλλά νικήσατε στην Ιστορία».
Με την σημερινή Επέτειο των 200 χρόνων από εκείνη την Ιστορική ημέρα, το Istologio G. Mosxou, αναδημοσιεύει ευρεία περίληψη άρθρου από το βιβλίο του Σπύρου Αλεξίου για τις ευεργετικές επιδράσεις της Εξόδου των ελεύθερων Πολιορκημένων του Μεσολογγίου. στην εξέλιξη της Ελληνικής Επανάστασης και στην δημιουργία ελληνικού κράτους.
«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ οδήγησε στη δημιουργία του ελληνικού κράτους, αποτέλεσε την αρχή του τέλους για την Ιερά Συμμαχία και τον πρώτο κρίκο σε μια αλυσίδα εθνικοαπελευθερωτικών επαναστάσεων αλλά και κοινωνικών διεργασιών. Έσπασε τον φόβο που γεννούσε ο καταθλιπτικός συσχετισμός δύναμης υπέρ των αντιδραστικών δυνάμεων. Ανάμεσα σε πολλές και κρίσιμες στιγμές, η πολιορκία του Μεσολογγίου και η Έξοδος αποτέλεσαν την κορυφαία στιγμή που έγειρε οριστικά την πλάστιγγα. Μετά την Έξοδο όλοι είχαν συνειδητοποιήσει πως, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τη μία ή την άλλη μορφή, στην άκρη της Βαλκανικής χερσονήσου θα δημιουργούνταν κρατικό μόρφωμα με το όνομα Ελλάδα.
Στους επίσημους εορτασμούς της επετείου των 200 χρόνων από την Έξοδο κυριαρχεί η μεταφυσική, αντιδιαλεκτική προσέγγιση μια θυσίας ξεκομμένης από τον χώρο και τον χρόνο, από τις πολιτικές εξελίξεις στην επαναστατημένη Ελλάδα που συνδέονταν άμεσα με τις διπλωματικές εξελίξεις στην Ευρώπη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ελάχιστη σύνδεση του Μεσολογγίου με όσα ακολούθησαν και ο καταλυτικός ρόλος που διαδραμάτισε.
Ας το πούμε με απλά λόγια: Κι όμως... το Μεσολόγγι νίκησε!
Όλα φαίνονταν χαμένα…
Η είδηση για την Έξοδο έφτασε το απόγευμα της 13ης Απρίλη στην Επίδαυρο, όπου συνεχιζόταν η Γ΄ Εθνοσυνέλευση. Τον αντίκτυπο τον περιγράφει ο Θ. Κολοκοτρώνης:
Εβάλαμεν τα μαύρα όλοι. Μισή ώρα εστάθη σιωπή και δεν έκρενε κανένας. Βλέποντας εγώ τη σιωπή, εσηκώθηκα εις το πόδι και τους ομίλησα διά να εμψυχωθούν. […] Με αποκρίθησαν: Τι να κάνουμε τώρα; Τους λέγω, την αυγή να κάνομε συνέλευση, να αποφασίσουμε πέντε, έξι, οκτώ άτομα διά να μας κυβερνήσουν και ημείς οι άλλοι να σκορπίσομε εις τες επαρχίες και να πιάσουμε γενικώς τα άρματα, ως τα πρωτοπιάσαμε στην επανάσταση.
Την επομένη εκλέχτηκε 11μελής Διοικητική Επιτροπή με πρόεδρο τον Αντρέα Ζαΐμη ενώ, κάτω από τη γενική κατακραυγή, παραμερίστηκαν ο Μαυροκορδάτος, ο Κουντουριώτης και ο Κωλέττης.Την ίδια στιγμή στη Ρούμελη επικρατούσε πανικός. Ο Κιουταχής ακολούθησε πολιτική κατευνασμού. Χρησιμοποίησε καιροσκόπους και προδότες για να μοιράσουν «προσκυνοχάρτια» και βρήκαν πρόσφορο έδαφος.
Οι πιο σημαντικοί καπετάνιοι άρχισαν να κλείνουν «καπάκια», προσωρινές συνθήκες. Η υποταγή των Ρουμελιωτών οπλαρχηγών ήταν η κορυφή του παγόβουνου. Το μεγαλύτερο πρόβλημα ήταν το κλίμα που επικρατούσε στον λαό: Ο Κιουταχής διέδωσε τη φήμη πως ο σουλτάνος έβγαλε «χατμουμαγί φερμάνι» (υπέρτατη διαταγή) που εγγυόταν την ασφάλεια των ραγιάδων. Τέτοια διαταγή δεν υπήρξε, η φήμη όμως ήταν αρκετή για να διαμορφώσει ένα διαφορετικό κλίμα ενώ υπήρχε αυστηρότατη διαταγή να μην πειραχτούν στο παραμικρό οι ραγιάδες.
Η τακτική αυτή ήταν τμήμα ευρύτερου σχεδίου της Πύλης, στην υλοποίηση του οποίου συνέβαλε με όλες του τις δυνάμεις και το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Ο Φωτάκος στα «Απομνημονέυματά» του γράφει:
«Είχεν αποστείλει αρχιερείς φέροντας εγκύκλιον του Πατριάρχου διά να συλλέξουν υπογραφάς από τους Έλληνες της Στερεάς διά να τας παρουσιάση εις τας συμμάχους Δυνάμεις και αποδείξη ότι οι Έλληνες παρεδόθησαν μόνοι των και δεν υποτάχθησαν υπό του Κιουταχή».
Ο Κιουταχής μετά το Μεσολόγγι κατευθύνθηκε προς την Αθήνα. Στη διαδρομή του οι Έλληνες χωριάτες τον υποδέχονταν με πανηγυρισμούς ως «ελευθερωτή»! «Ελευθερωτή»… από ποιον; Ας μιλήσουμε για έργα και ημέρες του Γ. Γκούρα: Είχε διοριστεί Φρούραρχος της Αθήνας, ουσιαστικά της Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας. Ήταν η αμοιβή του για την οργάνωση και εκτέλεση της δολοφονίας του Οδ. Ανδρούτσου. Επέβαλε ένα καθεστώς καταπίεσης κι εκμετάλλευσης, κύρια οικονομικής, που προκάλεσε οργή μεταξύ των Ελλήνων. Αυτά συνοδεύονταν από διαφθορά, πλουτισμό των ημετέρων, βιοπραγίες και βιασμούς. Γράφει ο Δ. Σουρμελής:
«Αφ ης ημέρας διωρίσθη Φρούραρχος [ο Γκούρας] μέχρι τούδε δεν έλειψεν η φορολογία, γενομένη με δυνατή καταδυναστείαν εις τρόπον ώστε οι Τούρκοι εις την είσοδόν των εις τα χωριά εύρον δύο δεμένους επί τούτω τους οποίους λύσαντες απέλυσαν και ούτοι ευγνωμόνουν τους Τούρκους ως λυτρωτάς».
Πιο ξεκάθαρα λέει τα πράγματα ο Μακρυγιάννης:
«Τα περισσότερα χωριά της Αθήνας προσκύνησαν [τον Κιουταχή] ότι από την δικαιοσύνην μας πολλούς κατοίκους ηύρανε φορτωμένους πέτρες και τους ξεφόρτωσαν και άλλους τους λευτέρωσεν όπου τους παιδεύαμε διά χρήματα».
Όλα φαίνονταν χαμένα, δεν ήταν όμως…
2. Το τίμημα που πλήρωσαν οι Οθωμανοί
Πολλές φορές τα αποτελέσματα των ιστορικών γεγονότων δεν φαίνονται άμεσα. Οι Οθωμανοί όντως κατέλαβαν το Μεσολόγγι, με ποιο τίμημα όμως; Ο Κιουταχής συγκέντρωσε 30.000 άνδρες. Μετά το τέλος της πολιορκίας οι αξιόμαχοι δεν ξεπερνούσαν τις 10.000. Αντίστοιχα ήταν τα νούμερα και για τον Ιμπραήμ που ήρθε από την Πελοπόννησο με 10.000 άνδρες και επέστρεψε με περίπου 3.500 αξιόμαχους.
Ο Κιουταχής δεν έγινε ξαφνικά «ανθρωπιστής» αλλά δεν είχε πια το πανίσχυρο στράτευμα. Δεν μπόρεσε να καταλάβει το κάστρο της Ακρόπολης, περιορίστηκε στον αποκλεισμό του. Είχε μαζί του 6.000 πεζούς, 2.000 ιππείς και 20 κανόνια, αριθμοί που δεν έχουν καμία σχέση με το στράτευμα που πολιόρκησε το Μεσολόγγι. Η καλύτερη απόδειξη είναι η ανατροπή των δεδομένων μέσα σε λίγους μόνο μήνες: Τον Ιούνιο του 1826 όλη η Ρούμελη, με εξαίρεση την Ακρόπολη, είχε προσκυνήσει. Το φθινόπωρο ο Καραισκάκης θα την απελευθερώσει. Ο Κιουταχής στην Αθήνα από πολιορκητής θα βρεθεί πολιορκημένος και η Επανάσταση θα έχει μια ακόμη μεγάλη ευκαιρία να νικήσει με τις δικές της δυνάμεις. Τίποτα από αυτά δεν θα συνέβαινε αν το πανίσχυρο στράτευμά του δεν είχε «λιώσει» μπροστά στον «φράχτη» του Μεσολογγίου.
Τον Απρίλη του 1827, στην τελική μάχη στο Ανάλατο, όπου οι Έλληνες γνώρισαν πανωλεθρία, ο Κιουταχής παρέταξε μόλις 4.000 πεζούς και 2.000 ιππείς. Τη νίκη του τη χρωστά σε αυτούς που δύο ημέρες νωρίτερα είχαν δολοφονήσει τον Καραϊσκάκη και στην κρίσιμη μάχη οδήγησαν το ελληνικό στράτευμα –συνειδητά– ως πρόβατο επί σφαγή. Στον Cochrane και στον George αναφερόμαστε, τους τυχοδιώκτες πράκτορες των Άγγλων που το Αγγλικό κόμμα επέβαλε ως αρχηγούς των ελληνικών δυνάμεων.
Ο διεθνής αντίκτυπος
Ακόμη μεγαλύτερη προσφορά του Μεσολογγίου ήταν ο αντίκτυπος στην Ευρώπη. Το κύμα υποστήριξης της Επανάστασης πήρε χαρακτήρα αληθινού κινήματος υποχρεώνοντας πλέον τις κυβερνήσεις να συνειδητοποιήσουν πως η επιστροφή στο status quo ante ήταν αδύνατη. Την αλήθεια αυτή την αναγνωρίζει το σύνολο των ξένων και των Ελλήνων ιστορικών;
Ο Karl Mendelssohn Bartholdy, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ, γράφει στο έργο Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως:
«Διά της πλήρους δόξης καταστροφής εκείνης του Μεσολογγίου είχε πλέον αναγραφή και αιματηροίς γράμμασιν η άλυτος διαφορά μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων. Είχε δε εμφανώς καταδειχθή και εις αυτήν την οκνηράν και πένητα ενθουσιασμού ευρωπαϊκήν διπλωματίαν ότι ώφειλε κάτι να γείνη επί τέλους εις την ανατολήν και ότι το κίνημα των Ελλήνων ήτο πλέον αδύνατον να συγκαλυφθή».
Ο Gustav Friedrich Hertzberg, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Χάλε, γράφει:
«Εξήγειρε τον θαυμασμόν και την διάπυρον συμπάθειαν σύμπαντος του πεπολιτισμένου κόσμου και ούτω νέαν παρέσχεν έξαρσιν εις τον φιλελληνισμόν, ώστε κατά τα δύο επόμενα έτη έμελλε να καταστεί εξόχως ωφέλιμος εις τους Έλληνας».
Την ίδια εκτίμηση έχουν ακόμη και οι πιο συντηρητικοί Έλληνες ιστορικοί όπως ο Παύλος Καρολίδης:
«Αλλά η ανά τον σύμπαντα κόσμον περιβόητος και πολυθρύλητος πτώσις του Μεσολογγίου […] συγκινήσασα και συγκλονήσασα ηθικώς άπαντα τον πολιτισμένον κόσμον και επιταχύνασασα και εκβιάσασα την τε ευρωπαϊκήν επέμβασιν».
Ο Γερμανός ιστορικός George Gottfried Gernivus προχωρά σε μια βασική διαπίστωση:
«Βαθυτάτη ήτο η εντύπωσις εκ της καταστροφής ταύτης εν Ελλάδι και εν ταις απωτάταις έτι της υφηλίου χώρας. [...] Προκάλεσε πρωτοφανές πνευματικόν κίνημα, το οποίον παρέχει εις μίαν των αγνοτάτων της συγχρόνου ιστορίας σελίδων περιεχόμενον ακηλίδωτον».
Είναι χαρακτηριστικό πως τη νύχτα που μαθεύτηκε στο Παρίσι η είδηση για την Έξοδο, πραγματοποιήθηκε μεσονύκτια διαδήλωση φοιτητών, που έφτασε στο παλάτι και ζητούσε τη μεσολάβηση του βασιλιά Καρόλου υπέρ του αγώνα των Ελλήνων. Προς επιβεβαίωση της εκτίμησης του Gervinus, το κίνημα συμπαράστασης εκφράστηκε με μια έκρηξη καλλιτεχνικών έργων που υμνούσαν το Μεσολόγγι και ζητούσαν δικαίωση. Μια τέτοια έκρηξη στον τομέα της πνευματικής δημιουργίας πήγαζε αλλά και ανταποκρινόταν στις διαθέσεις δυναμικών στρωμάτων της κοινωνίας.
Τον Ιούνιο του 1826 ο Victor Hugo έγραψε τα Κεφάλια του σεραγιού, έναν ύμνο στους ήρωες του Μεσολογγίου και Το Ελληνόπουλο:
«Το Μεσολόγγι δεν υπάρχει πια […] όλα για σας είναι τιμή, ηττηθήκατε από την πείνα πάνω στη γη μα θα νικήσετε στην ιστορία».
Μετά την Έξοδο ανεβαίνει στο Λονδίνο ένα μελόδραμα με θέμα το Μεσολόγγι. Στο Παρίσι, στο θέατρο Odéon, ανέβηκε στις 10 Απρίλη 1828 το δράμα του G. Οzeneaux Η τελευταία ημέρα του Μεσολογγίου. Την ίδια χρονιά ο Édouard Grenier ανεβάζει το έργο Η πολιορκία του Μεσολογγίου.
Ο C. Paganel, Γάλλος δικαστής, πολιτικός και ιστορικός, εξέδωσε αμέσως βιβλίο με τίτλο Το Μεσολόγγι δεν υπάρχει πια. Εντυπωσιακό είναι επίσης το γεγονός πως ακόμα και παιδιά συγκίνησε η Έξοδος του Μεσολογγίου. Ένας 14χρονος Άγγλος, που υπογράφει ως «Young gentleman fourteen years of age», εκδίδει στο Λονδίνο το 1829 την ποιητική συλλογή Η Πολιορκία του Μεσολογγίου και Άλλα Ποιήματα. Δυστυχώς, ποτέ δεν θα μάθουμε το όνομα αυτού του νεαρού.
Ας κλείσουμε την αναφορά στα λογοτεχνικά κείμενα με τον μέγα Γκαίτε: στον Φάουστ τοποθέτησε τον Ευφορίωνα στο Μεσολόγγι να λέει την περίφημη φράση:
«Πάντα ψηλότερα να ανεβαίνω, πάντα μακρύτερα να κοιτάζω».
Εξίσου εντυπωσιακός ήταν ο αντίκτυπος στον τομέα των εικαστικών τεχνών. Ο Eugène Delacroix το 1826 φιλοτέχνησε τον διασημότερο πίνακα για την Έξοδο Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου, μια αλληγορική απεικόνιση της Ελλάδας ως γυναίκας γονατισμένης πάνω στα ερείπια. Ο François-Émile de Lansac το 1827 δημιουργεί το έργο Σκηνή από την πολιορκία του Μεσολογγίου, μια συγκλονιστική σκηνή μητέρας με νεκρό παιδί.
Χωρίς το Μεσολόγγι… δεν θα ακολουθούσαν όσα ακολούθησαν!
Είχαν σημασία όσα προαναφέραμε για τη διεθνή πολιτική ή δήλωναν απλώς την ευαισθησία ενός τμήματος των πνευματικών ανθρώπων της Ευρώπης; Αναφερθήκαμε ήδη στη διαδικασία γέννησης των πνευματικών έργων και τη σχέση τους με την κοινωνία. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο το μαζικό ρεύμα υποστήριξης στον ελληνικό αγώνα είχε και άμεσο πολιτικό και στρατιωτικό αντίκτυπο.
Όσο τα νέα της πολιορκίας έφταναν στην Ευρώπη τόσο κατέρρεε το αφήγημα που καλλιεργούσαν η Πύλη και οι αντιδραστικές ευρωπαϊκές δυνάμεις, με πρώτον τον Μέτερνιχ, πως η ελληνική Επανάσταση πνέει τα λοίσθια, άρα δεν υπάρχει λόγος διπλωματικής κινητικότητας. Αποτέλεσμα, τις τελευταίες μέρες πριν την Έξοδο, και συγκεκριμένα στις 4 Απριλίου 1826 στην Αγία Πετρούπολη υπογράφεται Πρωτόκολλο ανάμεσα σε Μεγάλη Βρετανία και Ρωσία. Οι όροι προέβλεπαν ότι η Ελλάδα θα γίνει αυτόνομο τμήμα υπό την κυριαρχία της Πύλης, θα πληρώνει ετήσιο φόρο, θα έχει ελευθερία θρησκείας και εμπορίου και θα διαχειρίζεται την εσωτερική διοίκηση. Με το Πρωτόκολλο της Πετρούπολης παραμεριζόταν η Αυστρία και η πολιτική του Μέτερνιχ στο Ελληνικό Ζήτημα.
Στον χρόνο που ακολούθησε η Επανάσταση έμεινε ζωντανή και έφτασε κοντά στη νίκη με τον Καραϊσκάκη, συνέχεια και αποτέλεσμα του Μεσολογγίου. Ο χρόνος κυλούσε υπέρ της καθώς όξυνε τις αντιθέσεις μεταξύ των Δυνάμεων, και όταν οξύνονται οι αντιθέσεις ακολουθεί συμβιβασμός που θα έρθει στις 6 Ιουλίου 1827: υπογράφεται η Συνθήκη του Λονδίνου από Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία και Ρωσία. Υπήρχε ρητή πρόβλεψη ότι αν η Πύλη αρνηθεί την ανακωχή, οι σύμμαχες δυνάμεις μπορούν να αναπτύξουν διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις με την ελληνική πλευρά και, εάν ήταν αναγκαίο, να επέμβουν στρατιωτικά.
Υπήρχε «μυστικό πρωτόκολλο» (secret clause): Αν η Πύλη δεν αποδεχόταν την ειρήνη εντός συγκεκριμένου χρόνου, οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουν ναυτικές δυνάμεις για την εφαρμογή των όρων. Ακόμη και σε αυτή τη συγκυρία όμως, οι εντολές προς τους υποναύαρχους Codrington, de Rigny και Heiden (Κόδριγκτον, Δεριγνύ και Χέιδεν) δεν περιλάμβαναν πολεμική εμπλοκή. Ο Mendelssohn Bartholdy εκτιμά ότι «το Ναυαρίνο υπήρξε θρίαμβος της θέλησης των λαών επί της θέλησης των βασιλέων».
Καλύτερη απόδειξη για την ορθότητα αυτής της εκτίμησης; Έπειτα από λίγες ημέρες η Αγγλία αφαίρεσε τη διοίκηση του στόλου της Μεσογείου από τον θριαμβευτή Codrington και τον παρέπεμψε σε ναυτοδικείο. Ακόμη όμως και στο κείμενο με το οποίο απαλλάχτηκε των καθηκόντων του ο νικητής ναύαρχος, αναγνωριζόταν από την αγγλική κυβέρνηση ο πρωτοφανής ηρωισμός των πληρωμάτων, όχι συνηθισμένος αν αναλογιστούμε πως μεγάλο μέρος ήταν μισθοφόροι αλλά και οι υπόλοιποι, οι κληρωτοί, δεν πολεμούσαν για κάποια «πατρίδα».
Επίλογος
Τα τελευταία χρόνια καταβάλλεται συστηματική προσπάθεια να παρουσιαστεί η Επανάσταση ως μια «άσκοπη αιματοχυσία» που «σε τελική ανάλυση ηττήθηκε» οπότε χρωστάμε «χάρη» στους «προστάτες» που στο Ναυαρίνο «αυτοβούλως μας έσωσαν». Δυστυχώς στην εποχή μας η κοινωνική οπισθοδρόμηση εκφράζεται και στον χώρο της ιστορίας και επιτρέπει να προσλαμβάνονται ως «σοβαρές» και «πρωτοποριακές» τέτοιες απόψεις.
Με την ίδια λογική ποκρύπτεται πως υπήρχαν όλες οι προϋποθέσεις η πολιορκία του Μεσολογγίου όχι μόνο να μην οδηγήσει στην απονενοημένη Έξοδο αλλά αντίθετα να λήξει με συντριβή των οθωμανικών δυνάμεων που ουσιαστικά θα σήμαινε και τη νίκη της Επανάστασης. Κι εδώ έρχονται τα μεγάλα ερωτήματα; Γιατί αφέθηκαν οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου να γονατίσουν από την πείνα; Ήταν αδύνατη η εξασφάλιση του εφοδιασμού τους; Πώς εξηγείται η στρατιωτική εγκατάλειψη και η αδρανοποίηση των ισχυρών ελληνικών δυνάμεων έξω από το Μεσολόγγι, στο στρατόπεδο της Δερβέκιστας;
Η εγκατάλειψη των αγωνιστών ήταν συνειδητή επιλογή της ελληνικής κυβέρνησης. Οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» προδόθηκαν από αυτούς που είχαν χρέος να τους στηρίξουν. Ας υπενθυμίσουμε τα λόγια του Ιμπραήμ: «Σαν το χιόνι του βουνού θα λιώναμε αν το Μεσολόγγι είχε τροφές για 15 ημέρες ακόμη». Δεν είχε όμως αλλά έστω και έτσι... το Μεσολόγγι νίκησε!
Η ιστορική αλήθεια πρέπει να
συγκρουστεί με την πατριδοκαπηλία, με τα κροκοδείλια δάκρυα όσων
παρελαύνουν κάθε 10 Απρίλη από τον «φράχτη», πολιτικοί απόγονοι όσων
βουτούσαν χρυσές λίρες και «εθνικές γαίες» την ίδια στιγμή που οι
αγωνιστές πέθαιναν από την πείνα».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου