Πίστευαν ότι είχαν τη δυνατότητα να αλλάξουν τον κόσμο!

"Να καθαρίσουμε τη χώρα μας από τους φασίστες". Αφίσα του θρυλικού 5ου Συντάγματος των Λαϊκών Πολιτοφυλάκων, 1937. Έργο του Garay.

Δεκατέσσερις αφίσες στο συλλεκτικό Ημερολόγιο-Λεύκωμα της εφημερίδας ΑΥΓΗ για το 2016, αφηγούνται την πορεία του Ισπανικού Εμφυλίου 1936-1939, διά γραφίδος του Πατρινού ιστορικού Μήτσου Παλαιολογόπουλου και των ΑΣΚΙ

«Πρώτον: Να κερδίσουμε τον Πόλεμο.

Τα λόγια είναι περιττά». Αφίσα της

Εκτελεστικής Επιτροπής Άμυνας της

Μαδρίτης. 1937. Έργο του Juan Parrilla.

Με 36 αφίσες εκδοθείσες κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου 1936-1939, που απεικονίζουν  παραστάσεις του από τα έτη 1936 έως 1938, είναι κοσμημένο το φετινό ημερολόγιο της εφημερίδας ΑΥΓΗ. 

Όπως πάντα η εφημερίδα της Αριστεράς, στα όσα ημερολόγια έχει εκδώσει, η πρωτοτυπία των θεμάτων που επιλέγει είναι αυτή που τα κάνει να ξεχωρίζουν από την πληθώρα των ημερολογίων που κατακλύζουν τις μεταγιορτινές ημέρες!

Για την επιλογή των εικόνων και των λεζαντών, που έγιναν από τον Στρατή Μπουρνάζο, όπως και την θεματογραφία που τις συνοδεύει, η εφημερίδα συνεργάστηκε με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, τα γνωστά ΑΣΚΙ, ενώ διακριτή είναι η συμμετοχή του Πατρινού ιστορικού Μήτσου Παλαιολογόπουλου, καθώς  απόσπασμα κειμένου  από το βιβλίο του «Έλληνες Αντιφασίστες Εθελοντές στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο 1936-1939, έκδοση Φιλιππότης, Αθήνα 1986, σ. 63-65, κοσμεί την έκδοση του Ημερολογίου.

Ευνόητο είναι ότι δεν πρόκειται για έκδοση εμπορικού περιεχομένου, γι αυτό και αποτελεί συλλεκτικό είδος, που δεν θα το βρείτε στα εμπορικά καταστήματα.

«Στις 6 και 7 του Νοέμβρη οι άνδρες της 11^ης Διεθνούς Ταξιαρχίας φθάσανε από το Αλμπαθέτε στην Μαδρίτη, που τα φασιστικά στρατεύματα, του Φράνκο, την πολιορκούσαν απ’ όλες τις  μεριές, τράβηξαν κατευθείαν για την πρώτη γραμμή και έπισαν τα πιο επικίνδυνα σημεία.

»Το Τάγμα «Ντομπρόσφσκυ» μαζί με το Τάγμα «Κομμούνα του Παρισιού» πιάσανε το δρόμο που οδηγούσε προς την Πανεπιστημιούπολη. Οι μάχες ήταν σκληρές…».

»Σε δύυο-τρεις μέρες μπήκε στη μάχη κι η 12^η Διεθνής Ταξιαρχία, που πολέμησε το ίδιο ηρωικά όπως και η 11^η».

»Οι μάχες της Μαδρίτης εκείνων των ημερών στάθηκαν αποφασιστικές, όχι μόνον για την ισπανβική πρωτεύουσα, αλλά και για ολόκληρη την Ισπανία. Οι προσδοκίες του Φράνκο, ότι θα την κυρίευε μέσα σε λίγες ημέρες διαψεύστηκαν. Η Μαδρίτη έγινε σύμβολο και έδωσε κουράγιο στους αντιφασίστες να αντιμετωπίσουν τον εχθρό για δυόμισι ακόμα χρόνια».

»Ωστόσο οι απώλειες εκείνων των ημερών ήσαν πολύ μεγάλες. Φυσικά είχαν και οι Έλληνες το μερίδιό τους».

Το παραπάνω είναι ένα μικρό απόσπασμα από τη μάχη της Μαδρίτης, που υπέροχα ζωντανεύει ο συμπατριώτης μας Μήτσος Παλαιολογόπουλος.

«Los Nasionales» (Οι Εθνικιστές)

Αφίσα του Υπουργείου Προπαγάνδας

της Ισπανικής Δημοκρατίας.

Έργο του Juan Antonio Morales.

Δείχνει τον Σαλαζάρ της Πορτογαλίας

με τον αγκυλωτό στο πέτο να είναι

συνεπιβάτης στο φασιστικό καθεστώς

του Φράνκο. Τα Μαυριτανικά στρατεύματα

δίπλα του, την Καθολική εκκλησία, τον

στρατιωτικό με τον φασιστικό διπλό πέλεκυ,

όλοι μαζί στο ίδιος σκάφος. (Πίσω εξώφυλλο).

Μέσω του ημερολογίου της εφημερίδας ΑΥΓΗ και με αναφορά από το βιβλίο του Μήτσου Παλαιολογόπουλου, μαθαίνουμε ότι στο Αλμπαθετε, τη μικρή ισπανική κωμόπολη, ήταν το κέντρο κατάταξης των Εθελοντών, που έφθαναν απ’ όλη τη δημοκρατική Ευρώπη, ακόμη και την Αμερική εθελοντές για να καταταγούν στις διεθνείς Ταξιαρχίες, που πολεμούσαν στο πλευρό των δημοκρατικών δυνάμεων της Ισπανικής Δημοκρατίας, με την Ιντολόρες Μπαρούρι, το σύμβολο του αγώνα των Δημοκρατικών, την γνωστή Πασιονάρια, επικεφαλής και με το Ισπανικό Κομμουνιστικό Κόμμα, που ανέδειξε κυβέρνηση ο ισπανικός λαός. 

Απέναντί τους είχαν τα φασιστικά στρατεύματα του στρατηγού Φράνκο, που ηγήθηκε πραξικοπήματος κατά της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης και με σύμμαχο τις φασιστικές δυνάμεις της Ευρώπης Ιταλία, Γερμανία κ.α. πολεμούσαν κατά της Δημοκρατίας. 

Και η γερμανική φασιστική αεροπορία με την επέμβαση της και τον βομβαρδισμό της πόλης Γκουέρνικα, κορνιοτοποίησαν ένα σύμβολο αντίστασης κατά του φασισμού και έδωσαν την νίκη στο πιάτο του φασίστα Φράνκο.

«Η πρώτη ομάδα των Εθελοντών, που την αποτελούσαν βασικά Έλληνες που ήρθαν από τη Γαλλία, έφθασε στις αρχές Οκτώβρη 1936. Εκεί μαζί με άλλους αγωνιστές Βαλκανικών χωρών και ιδιαίτερα Γιουγκοσλάβους, φτιάξανε το “Βαλκανικό Λόχο”».

»Υπεύθυνος των Ελλήνων ήταν ο Παν. Αϊβατζής, που είχε το ψευδώνυμο «Μάριος». Αυτός άλλωστε, σε συνεργασία με έναν Γιουγκοσλάβο αγωνιστή, πρωτοστάτησε στην ίδρυσή του».

»… Μαζί με άλλα δύο τάγματα αποτέλεσαν την 11^η Ταξιαρχία. Μία άλλη ομάδα τοποθετήθηκε στο «Βαλκανικό Λόχο» του Τάγματος “Τέλμαν”, που υπαγόταν στην 12^η Ταξιαρχία».

Ακόμη μαθαίνουμε για τους Ελληνοκύπριους, που από το Λονδίνο εντάχθηκαν στον αγγλικό λόχο και μαζί με τις δύο ταξιαρχίες, π΄ξηραν το τιμητοικό πρωβάδισμα στο βάφτισμα της φωτιάς στην άμυνα της Μαδρίτης.

Αλλά και από τη γραφίδα της Αλεξάντερ Βεργκάρα, η οποία προλογίζει το ημερολογιακό λεύκωμα, μαθαίνουμε πως «η ξαφνική εμφάνιση των εικόνων αυτών πρέπει να έπαιξαν ρόλο» συμβολικό, όπως κατά τη σύγκρουση αλλαγές στην καθημερινή συνομιλία – λ.χ. η λέξη adios αντικαταστάθηκε από τη λέξη salud, σε μεγάλο μέρος της Ισπανικής Δημοκρατίας, ενώ η φράση mi mujer (η γυναίκα μου) αντικαταστάθηκε με τη φράση companera.

Ακόμη, οι αφίσες αυτές είχαν κατακλύσει τους δρόμους των πόλεων της Ισπανίας, στις περιοχές που παρέμεναν πιστές  στη Δημοκρατία. Περίπου 1.500 έως 2.000 αφίσες σχεδιάστηκαν κατά τη διάρκεια του Πολέμου. Κάθε μία τυπώνονταν συνήθως σε 3 έως 5 χιλιάδες κομμάτια.

Στα τελευταία στάδια του Πολέμου, όπου η Ισπανική Δημοκρατία υποχωρεί υπό την πίεση των φασιστικών δυνάμεων του Φράνκο και της αεροπορικής δύναμης, της ναζιστικής Γερμανίας του Χίτλερ, αρχίζουν οι ελλείψεις υλικών. Το χαρτί είναι πιο σπάνιο, τα χρώματα σε έλλειψη, υποχρεώνοντας τους τυπογράφους να αλλάξουν τα χρώματα, που είχαν επιλέξει για την αφίσα οι καλλιτέχνες.

Η αισιοδοξία που αποπνέουν αυτές οι αφίσες έγκειται στο γεγονός της επικράτησης των δημοκρατικών τον πρώτο καιρό και την αυθόρμητη συμμετοχή του λαϊκού στοιχείου.

Οι αντιμαχόμενες ιδεολογίες του 1920 και του 1930, πίστευαν ότι είχαν τη δυνατότητα να αλλάξουν τον κόσμο και ότι ήταν απολύτως επιβεβλημένο καθήκον τους να το πράξουν. Και λόγω του μεσσιανισμού τους αποδείχτηκαν εξαιρετικά ελκυστικές.

Έτσι πρέπει να δούμε τις δεκατέσσερις αφίσες του Ημερολογίου-λευκώματος της εφημερίδας ΑΥΓΗ, δηλαδή στο αρχικό τους πλαίσιο, προκειμένου να ανακτήσουν το αληθινό ιστορικό τους νόημα: Εικόνες μίας επανάστασης και του Πολέμου, καταλήγει στον πρόλογό της η Αλεξάντερ Βεργκάρα!