Οι τριακόσιοι του Ράτεναου

Τριακόσιοι άνδρες, όλοι οικείοι μεταξύ τους, ελέγχουν το οικονομικό πεπρωμένο της Ηπείρου

Γύρω στο 1909, ο Γερμανός βιομήχανος και διευθυντής της AEG Βαλτερ Ράτεναου είχε πει: "Τριακόσιοι άνδρες, όλοι οικείοι μεταξύ τους, ελέγχουν το οικονομικό πεπρωμένο της Ηπείρου". 

Θα μπορούσε να ερμηνεύσει κανείς τη δήλωση αυτή ως απαύγασμα μιας επιχειρηματικής πρακτικής που είχε επικρατήσει σε όλη την Ευρώπη και η οποία ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα είχε αναδείξει τον στόχο μιας ολιγαρχίας για την οικονομική συγκέντρωση σε διηπειρωτικό επίπεδο. 

Μόνο τυχαίο δεν μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός ότι την εποχή εκείνη η συγκεκριμένη γερμανική βιομηχανία συνδέθηκε άμεσα με ορυχεία, τράπεζες, ενώ ταυτόχρονα ήλεγχε και το δημοτικό σύστημα παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στη Γένοβα και τη Βαρκελώνη. 

Δεν είναι λίγοι οι ιστορικοί που επισημαίνουν ότι η συγκέντρωση κεφαλαίου και οικονομικής δύναμης, ήδη από τότε, είχε προχωρήσει περισσότερο στη Γερμανία από όσο στις άλλες βιομηχανικές πόλεις της Ευρώπης. Λίγα χρόνια μετά τη δήλωση του Ράτεναου, ξέσπασε ο πρώτος μεγάλος πόλεμος, με τα γνωστά αποτελέσματα τόσο για την Ευρώπη όσο και για την ίδια τη Γερμανία.

Κάτι περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η ιστορία επαναλαμβάνεται. Τον 19ο αιώνα και τα πρώτα χρόνια του 20ού, το όπλο των Γερμανών ήταν η βιομηχανία. Σήμερα, αξιοποιούν την κρίση χρέους με όπλα που παρέχει ο χρηματοπιστωτικός τομέας. Αυτό έγινε φανερό όταν πριν μερικές μέρες το Ινστιτούτο Οικονομικών Μελετών (IWH) του Χάλε διατύπωσε τη θέση ότι η ευρωπαϊκή κρίση χρέους ουσιαστικά πρόσφερε σημαντικά κέρδη στη γερμανική οικονομία. Χάρη στα χαμηλότερα επιτόκια δανεισμού, το γερμανικό Δημόσιο εξοικονόμησε μεταξύ 2010 και 2015 περί τα 100 δισ. ευρώ, ποσό που ανταποκρίνεται στο3 % επί του γερμανικού ΑΕΠ. Το ποσό που εξοικονόμησε η Γερμανία είναι συνεπώς μεγαλύτερο από το συνολικό ποσό που έχει δανείσει άμεσα ή έμμεσα στην Ελλάδα και το οποίο υπολογίζεται στα 90 δισ. Και καταλήγει επισημαίνοντας ότι σε κάθε περίπτωση -ακόμη κι αν η Ελλάδα δεν αποπληρώσει το χρέος της-, η Γερμανία «βγαίνει κερδισμένη».

Οι ομοιότητες μεταξύ των δύο εποχών προκαλούν ανατριχίλα. Όχι τόσο για την ανατριχιαστική επανάληψη των τακτικών και των στρατηγικών όσο για την εμμονική προσήλωση στον στόχο, που, απ' ό,τι φαίνεται, δεν είναι παρά ο έλεγχος της Γηραιάς Ηπείρου. Και πραγματικά είναι αξιοθαύμαστη η ευχέρεια προσαρμογής στις δυνατότητες που προσφέρει η οργάνωση της οικονομίας σε κάθε εποχή και η υποταγή στην επιτυχία που δεν είναι τίποτε άλλο παρά η κυριαρχία στην Ευρώπη.

Θα μπορούσε να πει κανείς όμως ότι αυτή είναι η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη είναι το αποτέλεσμα στο οποίο οδηγήθηκε η Γερμανία, αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη, εξαιτίας της συγκέντρωσης οικονομικής και πολιτικής ισχύος. Δύο φορές στο πρόσφατο παρελθόν τα θύματα αντέδρασαν κι αυτό οδήγησε σε εκατόμβες θυμάτων, σε διάλυση του οικονομικού και του κοινωνικού ιστού της Ευρώπης και κυρίως σε έναν πολιτικό διχασμό, ο οποίος λειτούργησε ως η θρυαλλίδα για νέες καταστροφές. Δυστυχώς, σε ανάλογη ρότα βαδίζουμε και σήμερα.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, εκατομμύρια Ευρωπαίοι στον Νότο θεωρούν τη Γερμανία ως αντίπαλο (sic). Ανάλογο είναι το κλίμα ακόμα και στον ευνοημένο από τις συγκυρίες ευρωπαϊκό Βορρά, καθώς και εκεί εκατομμύρια άνθρωποι πιστεύουν ότι μετά τον Νότο έρχεται η δική τους η σειρά. Άλλωστε, οι πρόσφατες κινητοποιήσεις των Γάλλων και των Βέλγων αγροτών είναι τα πιο ενδεικτικά παραδείγματα για την καχυποψία που διαπνέει το σημερινούς Ευρωπαίους.

Το σίγουρο είναι ότι, σε αυτό το περιβάλλον αντιπαλότητας και μαζικής αντίδρασης, το μέλλον για την Ευρώπη δεν προδιαγράφεται ευοίωνο. Αργά ή γρήγορα, το "καπάκι θα πεταχθεί" και τότε ας ελπίσουμε ότι όλοι θα έχουν τη στοιχειώδη λογική να αποτρέψουν τα χειρότερα.

Σιώτος Γιάννης-avgi.gr