«Οι σύγχρονες παρεμβάσεις στην Αρχαία Αγορά Αθήνας»

 

Καλλιόπη Βέττα:  «Αποτελούν κατάφωρη παραβίαση των διεθνών αρχών και των κοινά αποδεκτών κανόνων στη διαχείριση και προστασία των αρχαιοτήτων»

Στις 23 Μαρτίου 2026 η βουλεύτρια Καλλιόπη Βέττα μαζί με 13 ακόμη Βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ κατέθεσαν κοινοβουλευτική ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων προς την Υπουργό Πολιτισμού, με θέμα:

«Σε ποιες μελέτες και εγκρίσεις στηρίζονται οι ποικίλες αναστηλωτικές εργασίες με νέο υλικό και οι εκτεταμένες, μη αναστρέψιμες παρεμβάσεις με οπλισμένο σκυρόδεμα που λαμβάνουν χώρα στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας;». 

Η ερώτηση, όπως μας πληροφορεί η βουλεύτρια του ΣΥΡΙΖΑ,  αφορούσε εργασίες που πραγματοποιούνται τους τελευταίους μήνες μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, όπως:

«εκσκαφές με μηχανολογικό εξοπλισμό, διαστρώσεις και ανεγέρσεις κτισμάτων νέων χρήσεων από οπλισμένο σκυρόδεμα, αλλά και διάφορες «αναστηλωτικές» παρεμβάσεις πάνω στα θεμέλια αρχαίου ναού, με στόχο αυτός να ανακατασκευαστεί, δηλαδή να “ξανακτιστεί” εξ ολοκλήρου με νέα υλικά, κατά παράβαση του εθνικού και διεθνούς νομικού πλαισίου και της επιστημονικής δεοντολογίας, χωρίς μάλιστα για όλα αυτά να είναι ενήμερη η UNESCO, ενώ συμβαίνουν στο buffer zone της Ακρόπολης των Αθηνών». 

Η πρόσφατη απάντηση της Υπουργού Πολιτισμού στη Βουλή μάλλον επιβεβαιώνει παρά διασκεδάζει τις ανησυχίες μας, αναφέρει,  καθώς φαίνεται να ασπάζεται πεπερασμένες αντιλήψεις περί “αναγνωσιμότητας των μνημείων”, που γυρίζουν τις πολιτικές προστασίας έναν αιώνα πίσω. 

Το μπάζωμα των αρχαίων θεμελίων του Νοτιοανατολικού Ναού και την ανέγερση πάνω σε αυτόν ενός νέου οικοδομήματος, η κα Μενδώνη τα ονομάζει “βελτίωση της εμπειρίας επίσκεψης”, “διδακτική αποκατάσταση” και “βελτίωση της αναγνωσιμότητας αυτού και των μνημείων που τον περιβάλλουν”, διαστρεβλώνοντας ακόμα και την διεθνή ερμηνεία της “Ολοκληρωμένης Προστασίας”. 

Παράλληλα παραδέχεται ότι η UNESCO δεν έχει ενημερωθεί σχετικά και “δικαιολογεί” αυτή τη μείζονα παράλειψη με το επιχείρημα ότι ο Αρχαιολογικός Χώρος της Αρχαίας Αγοράς εμπίπτει μεν στη buffer zone της Ακρόπολης των Αθηνών, αλλά “όχι εντός του πυρήνα της εγγραφής της στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς”. 

Ωστόσο η Υπουργός θα όφειλε να γνωρίζει ότι τα όρια της ζώνης αυτής καταγράφονται επίσημα ταυτόχρονα με την εγγραφή ενός μνημείου, καθώς αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δέσμευσης του Κράτους Μέρους για την προστασία, τη διατήρηση του μνημείου και εντάσσεται στο συνολικό σύστημα διαχείρισης. 

Η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς (WHC) έχει εξετάσει επανειλημμένα περιπτώσεις Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς -και της ίδιας της Ακρόπολης στο παρελθόν- για επεμβάσεις σε ζώνες προστασίας δυνάμενες να επηρεάσουν την αυθεντικότητα και την ακεραιότητά τους. Για τον ίδιο λόγο έχει υιοθετήσει και τον ορισμό  του Ιστορικού Αστικού Τοπίου (HUL).

Η Ελλάδα, εκτός από τη Σύμβαση Παγκόσμιας Κληρονομιάς, έχει κυρώσει και άλλες δεσμευτικές Συμβάσεις (Σύμβαση της Γρανάδας, Σύμβαση της Φλωρεντίας κλπ.) που αναφέρονται στις αρχές προστασίας και αποκατάστασης των μνημείων, οφείλει, δε, όπως επιτάσσει και το Σύνταγμα της UNESCO, να εφαρμόζει τις αρχές που καθορίζουν τα σχετικά Κανονιστικά Κείμενα (Συστάσεις, Οδηγίες, Αποφάσεις UNESCO, Χάρτες ICOMOS, Χάρτα των Αθηνών, Χάρτα Βενετίας), όπου τονίζεται μεταξύ άλλων ότι: 

«Θα πρέπει να λαμβάνεται υπ᾽ όψιν η οπτική και αισθητική ακεραιότητα του κηρυγμένου μνημείου, όχι μόνον μέσα στα όρια της κηρυγμένης θέσης/περιοχής, αλλά και της θέσης της στον περιβάλλοντα χώρο».

Η επέμβαση στον  Νοτιοανατολικό Ναό της Αθηναϊκής Αγοράς είναι παράδειγμα κατάφωρης παραβίασης των εν λόγω αρχών, δεδομένου ότι διατηρούνται μόνον οι κατώτερες στάθμες της θεμελίωσης, και δεν διασώζεται κανένα στοιχείο της αρχιτεκτονικής του, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή μια ακριβής αποκατάσταση του κτιρίου ούτε στα μέρη του, ούτε στο σύνολό του. 

Επομένως πρόκειται για μια ανακατασκευή “κατά προσέγγιση” των γενικών διαστάσεων και μορφών, ενώ οι λεπτομέρειες είναι φανταστικές. Η δε απόδοση των κιόνων της Αθηνάς Σουνιάδος στον ναό είναι υποθετική αφού δεν υπάρχουν απτά, ούτε άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

Η ανέγερση επομένως του ΝΑ ναού όχι μόνο δεν αποκαθιστά την αντίληψη της διαχρονικής εξέλιξης της τοπογραφίας στην περιοχή, αλλά μάλλον δημιουργεί σύγχυση, αφού ο ναός βρισκόταν στην θέση αυτή, για δύο αιώνες το πολύ. 

Αντιθέτως, τα περιβάλλοντα μνημεία που υπήρχαν στην περιοχή πριν από την κατασκευή ή μετά την κατεδάφιση του ΝΑ ναού, διαμόρφωναν το αστικό τοπίο για πολύ περισσότερες εκατονταετίες και τώρα υποβαθμίζονται λόγω της «ανακατασκευής» του ναού και καθίστανται δυσερμήνευτα. 

Τίποτε πάντως δεν δικαιολογεί, ούτε επιστημονικά, ούτε ηθικά, ούτε θεσμικά, την κάλυψη της αυθεντικής ρωμαϊκής θεμελίωσης από τους μεγάλους όγκους σκυροδέματος. 

Τέλος, η Υπουργός Πολιτισμού θα όφειλε να γνωρίζει ότι: 

Οι δεκάδες Συστάσεις που η Μικτή Αποστολή UNESCO/ICOMOS απηύθυνε στην χώρα μας, επί των ημερών της, για όσα συνέβησαν με τα τσιμέντα στην Ακρόπολη, ερήμην του διεθνούς Οργανισμού, δεν αφορούν αποκλειστικά τον χώρο εντός των τειχών της Ακροπόλεως, αλλά και σε επεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την οπτική/αισθητική ακεραιότητα της συγκεκριμένης θέσης. 

Και, σύμφωνα με τις συστάσεις αυτές, θα έπρεπε πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση, το ΥΠΠΟ να καταθέσει στην UNESCO πλήρη σειρά μελετών και μελέτη επιπτώσεων εφαρμογής, καθώς και λεπτομερή Σχέδια Διαχείρισης, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της UNESCO.

Με βάση τα παραπάνω θεωρούμε υποχρέωση της επιστημονικής κοινότητας να αντιδράσει στην οπισθοδρόμηση και στην απομάκρυνση της χώρας μας από τις νόρμες και τα διεθνή κεκτημένα στη διαχείριση, αποκατάσταση και προστασία των αρχαιοτήτων. 

Παρατίθεται το link με την ερώτηση και την απάντηση της Υπουργού Πολιτισμού και όσα άλλα στοιχεία κατέθεσε στη Βουλή είναι στη διάθεση επιστημόνων και ειδικών.

Στον ακόλουθο σύνδεσμο τα σχετικά έγγραφα: 

https://www.hellenicparliament.gr/Koinovouleftikos-Elenchos/Mesa-Koinovouleutikou-Elegxou?pcm_id=283c3501-4aea-4154-8f4a